Rudy's ruimte

De Hollywood-acteur Ronald Reagan is president geworden bij ons, de ijzeren lady Margaret Thatcher ging over Engeland, deed daar zo’n beetje hetzelfde. We zijn de zaak gaan ‘liberaliseren’, alle hordes wegnemen voor de rijken om nog rijker te worden. Alles moest zogenaamd door de markt worden opgelost. Iedereen moest zijn eigen broek ophouden. Zelf verantwoordelijk zijn, daar ging het om. Vrijheid blijheid. Ik heb het zien gebeuren, de jongeren gingen in de jaren 80 nog de straat op om te protesteren, maar enkele jaren later was de belangrijkste vraag die jongeren bezig hield hoe ze zo snel mogelijk rijk konden worden. Eind jaren 80 is de muur gevallen, het communisme hield op te bestaan, iets van vervlogen tijden, einde koude oorlog. We hebben de banken in het zadel geholpen, groter gemaakt, onderdeel van onze strategie. Dat heeft wel wat langer geduurd. Eind jaren 60 hebben we de loonzakjes afgeschaft en hebben we iedereen gratis bankrekeningen aangeboden. Zo hebben we langzaam het overheidsgeld, de munten en biljetten, verdreven. Iedereen ging giraal. Iedereen was er blij mee, lekker makkelijk, geen gedoe meer met los geld. Voor ons was het een geniaal verdienmodel, vanaf dat moment kon er geleend worden. Het begin van de schuldeneconomie. Iedereen zat gevangen in de molen van schulden, kopen, nog meer schulden, werken, overwerken. Ik zeg geniaal omdat het een nieuwe vorm van slavernij is, maar een zelf verkozen slavernij, niemand is verplicht om te lenen. Sparen kan nog steeds, wij zorgen er wel voor dat je je dan een sukkel voelt. Nee, zoals ik al zei, erg tevreden, erg tevreden.

Casper
Casper staat deze vrijdag vroeg op. Hij tikt de laatste woorden van zijn modelleringsverslag in en slaat het document op onder de naam ‘Modelleren leidt tot inzicht en …. actie’. Hij verstuurt het als bijlage in een e-mail naar Bob. Zonder toelichting, de tekst spreekt voor zichzelf, vindt Casper. Vandaag is het 24 november 2023, Black Friday, hoe symbolisch wil je het hebben? De economie draait weer op volle toeren, Casper wordt al weken gek van de schreeuwende reclames om er mooier uit te zien, spullen te kopen, te profiteren, er snel bij te zijn. Nu, nu, snel, snel, aanbieding, actie. Ja, actie, tot actie overgaan denkt Casper. Eergisteren nog. Woensdag 22 november 2023, Geert Wilders wordt met zijn PVV de grootste partij van Nederland. Hoewel Matthijs van Nieuwkerk al een jaar van tv is, draait de wereld door als nooit tevoren. We zien allemaal dat de wal ergens het schip keert. Ondertussen stoppen we onze vingers in de oren en roepen lalalala alsof we het niet weten. We blijven goedkoop vliegen en op voordeeltjes jagen. Na ons de zondvloed.

Casper merkt hoe rustig hij blijft. Hij wast zich lekker warm, droogt zich af met een verse handdoek, scheert zich ouderwets met schuim en kwast, zet een bakje koffie en eet een eitje met beschuit. Daarna pakt hij zorgvuldig zijn rugzak in. Alle spullen die hij de afgelopen maanden op internet heeft besteld, krijgen hun plek. Hij had vooraf niet gedacht hoe makkelijk het zou zijn. Alles is te vinden, iedereen kan het. Hij weegt de rugzak nog even op de ouderwetse weegschaal die al jaren ongebruikt onder zijn bed staat. Ruim 8 kilogram. Hij sluit de voordeur achter zich en loopt naar de bushalte. Later die middag voegt hij zich bij de grote massa demonstranten op de A12. Dit wordt een dag om nooit te vergeten. Zijn laatste dag.

Marshall B. Rosenberg, de grondlegger van Geweldloze Communicatie (NVC), zou de tekst over Casper lezen als een klassiek voorbeeld van iemand die een diepe innerlijke worsteling ervaart, maar deze nog vertaalt in oordelen over de buitenwereld in plaats van in zijn eigen behoeften.

1. Observatie versus Evaluatie

Rosenberg maakt een strikt onderscheid tussen wat we feitelijk waarnemen en het oordeel dat we eraan koppelen.

• De waarneming van Casper: Casper ziet reclames, de verkiezingswinst van de PVV en mensen die op Black Friday winkelen.
• De evaluatie: Casper noemt de reclames “schreeuwend” en stelt dat mensen “hun vingers in de oren stoppen”. Voor Rosenberg zijn dit morele oordelen die de verbinding met de ander blokkeren. Hij zou Casper adviseren om de feiten te scheiden van zijn interpretatie, zodat er ruimte ontstaat voor een gesprek in plaats van een aanklacht.

2. Gevoelens achter de irritatie

Casper geeft aan dat hij “al weken gek” wordt van de reclames.

• Rosenberg zou doorvragen: wat voelt Casper werkelijk onder die irritatie? Is het machteloosheid, angst voor de toekomst, of diepe bezorgdheid over de koers van de samenleving?
• NVC leert dat achter elke irritatie een onvervulde behoefte schuilgaat. Casper uit zijn gevoelens nu als een verwijt naar de “massa”, wat Rosenberg een “tragische uiting” van een behoefte zou noemen.

3. Onvervulde behoeften

In de tekst klinken de diepere behoeften van Casper door, hoewel hij ze niet expliciet benoemt:

• Behoefte aan integriteit en soberheid: Zijn afkeer van Black Friday en “voordeeltjes jagen” suggereert een behoefte aan een wereld die niet draait om optimale extractie en consumptie.
• Behoefte aan collectieve verantwoordelijkheid: De opmerking “Na ons de zondvloed” laat zien dat Casper snakt naar zorg voor de lange termijn en de aarde.
• Behoefte aan waarachtigheid: Hij baalt ervan dat mensen “lalalala” roepen tegen de feiten. Dit wijst op een behoefte aan eerlijkheid en realiteitszin.

4. Het ontbreken van een Verzoek

Casper verstuurt zijn verslag “zonder toelichting” omdat hij vindt dat de tekst “voor zichzelf spreekt”.

• Vanuit NVC-perspectief is dit een gemiste kans op verbinding. Rosenberg zou zeggen: “Woorden spreken zelden voor zichzelf als het hart niet wordt getoond”.
• Casper gaat over tot “actie” (het versturen van de mail), maar hij formuleert geen concreet, positief verzoek aan de ander. Hij hoopt dat het systeem verandert door zijn rapport, maar Rosenberg zou hem aanmoedigen om ook de relationele brug te slaan: “Ik voel me ongerust, ik heb behoefte aan gezamenlijke actie, ben je bereid om dit verslag te lezen en er met mij over in gesprek te gaan?”.

Conclusie

Rosenberg zou concluderen dat Casper de stap van “ratio naar verbinding” nog moet maken. Casper heeft de analyse (het model) scherp, maar hij spreekt nog de taal van de vuist (het oordeel) in plaats van de taal van het hart (de behoefte). Voor Rosenberg is de tekst van Casper een hartenkreet van iemand die de wereld ziet wankelen, maar nog niet de woorden heeft gevonden om de ander werkelijk mee te nemen in zijn zorg.

Op basis van de bronnen over het werk van Thomas Bollen, met name zijn boek Geld genoeg, maar niet voor jou, zou hij de tekst ‘geen woorden maar daden’ waarschijnlijk analyseren als een onthullende blauwdruk van hoe het huidige geldsysteem moedwillig is ontworpen als een extractiemachine.

1. De privatisering van een publieke taak

De tekst beschrijft hoe loonzakjes werden afgeschaft en iedereen “gratis” bankrekeningen kreeg om chartaal geld (munten en biljetten) te verdrijven. Bollen zou dit duiden als de sluipende overname van de publieke betaalinfrastructuur door commerciële partijen. Voor Bollen is geld een publieke voorziening, vergelijkbaar met wegen of water, die nu in handen is gekomen van private banken die opereren met winstmaximalisatie als enig doel.

2. Geldschepping als bron van macht

In de tekst wordt gesproken over een “geniaal verdienmodel” waarbij banken geld uitlenen dat zij zelf creëren. Dit sluit naadloos aan bij Bollens kern these: banken zijn geen neutrale tussenpersonen, maar geldfabrieken die via wederzijdse schuldaanvaarding geld uit het niets scheppen. Bollen analyseert dit als een vorm van “private roof” omdat banken rente vangen over geld dat ze zelf hebben gecreëerd, wat leidt tot een enorme herverdeling van welvaart van de reële economie naar de financiële sector.

3. De “Schuldeneconomie” als moderne slavernij

De tekst noemt het systeem een “nieuwe vorm van slavernij” waarin mensen gevangen zitten in een molen van schulden, werken en overwerken. Bollen zou dit bevestigen door te wijzen op de fragiliteit en de dwang van het schuldmodel. Doordat bijna al ons geld als schuld de economie in komt, ontstaat er een systemische noodzaak tot voortdurende groei en rentebetalingen, wat burgers en staten in gijzeling houdt.

4. De façade van gemak en vrije keuze

De tekst stelt dat iedereen blij was met het girale geld vanwege het gemak. Bollen zou dit analyseren als een klassieke façade. Hij betoogt dat het geldsysteem bewust complex en “saai” wordt gehouden, zodat burgers niet doorhebben hoe hun autonomie wordt uitgehold. Het “zelfverkozen” karakter waar de tekst over spreekt, zou Bollen zien als het resultaat van framing en lobby, waarbij alternatieven (zoals publiek geld of een veilige depositobank) stelselmatig buiten het zicht van het publiek en de politiek worden gehouden.

Conclusie van de analyse

Thomas Bollen zou in deze tekst de bevestiging zien dat de bankensector opereert als een “stationaire bandiet”: ze leveren een onmisbare infrastructuur (betalen), maar gebruiken die positie om structureel waarde te extraheren uit de samenleving. Hij zou de tekst gebruiken om aan te tonen dat de “vrijheid” van de markt in werkelijkheid een systeem van afhankelijkheid is geworden.