Rudy's ruimte

Ik trapte in mijn eigen valkuil. In mijn matrix met thema’s en oplossingen zit er toch een asymmetrie, ik kijk meer vanuit de ene kant dan vanuit de andere kant, meer vanuit schaarste en beperkingen van vanuit overvloed. En toch .. ik ben regelmatig ook kritisch op het vak economie met zijn algemeenheden en ingesleten beperkingen. Naar de liefde kijken vanuit schaarste en macht en spel is makkelijker. Maar kijk ook eens omgekeerd: hoe kijk je vanuit overvloed en liefde naar die beperkte wereld van economen en flauwe machtsspelletjes? Ik schreef eerder over Bernard Maris (Parijse econoom) en Adam Smith met zijn Theorie van de morele sentimenten … dus moet iets over te vinden zijn.

Weer terug naar de matrix en de crossings. Dat je liefde kunt bekijken vanuit de bril van een econoom en schaarste is me duidelijk. Maar wat zeggen de teksten over het omgekeerde, wat kan iemand vanuit de liefde zeggen over schaarste en de problemen van de economie?

De omgekeerde beweging in de matrix—kijken vanuit de liefde en verbinding naar de economie en schaarste—biedt een scherpe kritiek op wat de bronnen de “dismal science” (de naargeestige wetenschap) noemen. Waar de econoom schaarste ziet als een onveranderlijk natuurgegeven, ziet de “wijze” of de liefhebbende mens schaarste vaak als een kunstmatige constructie of een emotioneel tekort.

Hieronder volgt de analyse van wat de liefde te zeggen heeft over de problemen van de economie:

1. De Economie als “Sekte” van de Gevoelloosheid

Vanuit de literatuur en de liefde (met name via de bril van Bernard Maris en Michel Houellebecq) luidt de kritiek dat de economie de mens heeft gereduceerd tot een “rational fool”: een atoom zonder ziel dat alleen reageert op prikkels.

• Het Vergeten van de Essentie: Iemand die redeneert vanuit de liefde stelt dat de economie faalt omdat zij de twee belangrijkste menselijke categorieën buiten de modellen houdt: liefde en de dood.
• De Illusie van Individualisme: Waar de economie uitgaat van het autonome individu (methodologisch individualisme), stelt de liefde dat we fundamenteel relationele wezens zijn. Een economie die dit ontkent, produceert onvermijdelijk eenzaamheid en een “maatschappij van veralgemeende transacties” waar alles te koop is, maar niets meer waarde heeft.

2. Scaarste als “Misleiding van de Natuur”

Vanuit de filosofie van de “wijze mens” (geïnspireerd door Adam Smith’s Theory of Moral Sentiments) is de voortdurende economische jacht op meer bezit een vorm van collectieve waanzin.

• Valse Behoeften: Liefde en wijsheid zeggen: je kunt maar één biefstuk eten en in één huis wonen. De economie overleeft echter alleen door de “misleiding van de natuur”: het aanwakkeren van een eeuwig onvervuld verlangen naar méér, om de machine draaiende te houden.
• De Fata Morgana van Groei: Net zoals romantiek een evolutionaire truc is om voortplanting te garanderen, is economische groei de truc om ons te laten “kruipen” naar een bron die niet bestaat. Vanuit de liefde bezien is de economie een systeem dat floreert op onvoldaanheid.

3. De Vernietiging van Vertrouwen door “Optimale Extractie”

In de liefde is de “one-shot game” (zoals die van de ‘player’ of foute man) dodelijk voor de duurzaamheid. Iemand die vanuit de liefde naar de economie kijkt, ziet daar hetzelfde probleem:

• Roofbouw op Relaties: De economische logica van “optimale extractie”—zoals banken die winst privatiseren of de woningmarkt die burgers uitzuigt—is in wezen antisociaal gedrag. Het vernietigt het “trappenhuis” (de sociale basis) van de samenleving ten gunste van de “lift” (de globale winst).
• Het Falen van de Markt: De liefde leert dat een relatie alleen werkt bij wederkerigheid. De economie daarentegen beloont vaak de “stationaire bandiet” die macht en informatie-asymmetrie gebruikt om te nemen zonder te geven.

4. De “Caring Economy” als Tegenkracht

De liefde vestigt de aandacht op wat de economie structureel onderwaardeert:

• Onbetaalde Waarde: Feministische economie en hechtingsleer (Sue Johnson) wijzen erop dat zaken als zorg, kwetsbaarheid en afhankelijkheid de eigenlijke fundamenten van het leven zijn. De economie noemt dit vaak “externaliteiten”, maar vanuit de liefde is dit de kernwaarde.
• De “Goudlokje-economie”: Tegenover de economische drang naar “maximaal” stelt de liefde de strategie van het “optimale”: de top van de subtop. Een economie die zou werken volgens de Goudlokje-strategie zou niet streven naar eindeloze groei, maar naar een toestand die “precies goed” is voor menselijk welzijn.

5. Systeemstoringen als “Hartenkreten”

In de Emotionally Focused Therapy (EFT) zijn ruzies geen strijd om feiten, maar een roep om verbinding: “Ben je er nog voor mij?”.

• Polarisatie als Protestgedrag: Iemand die vanuit dit perspectief naar de economische problemen kijkt (zoals de kloof tussen de elite en de “onbeschaafden”), ziet geen politiek conflict, maar een verstoorde hechting op maatschappelijk niveau. De woede van de “onderklasse” is een hartenkreet van mensen die zich niet meer gezien of beschermd voelen door het systeem.

Synthese:
Vanuit de liefde bezien is de economie momenteel een systeem van georganiseerd wantrouwen dat de menselijke maat is verloren. De oplossing die de liefde aandraagt voor de economie is niet “beter rekenen”, maar het herstellen van de kringloop van menselijkheid: stoppen met extractie en beginnen met het bouwen van een “veilige haven” voor iedereen.