Rudy's ruimte

Blokjes en pijltjes, langzaam aan kwam ik er achter dat ik voor mezelf om iets beter te snappen, in mijn aantekeningen schetsjes maakte die er uitzagen zoals hieronder. Wat heeft invloed op wat? Waar gaat dat dan weer naartoe? En is er sprake van een terugkoppellus? De naam voor die website met blogs (over economie, milieu, macht etc) was snel gevonden www.blokjesenpijltjes.nl.

---

1. Wat je toen deed

Als je deze twee blogs nu terugleest, valt één ding meteen op: Je gebruikte Akerlof niet als lesje economie,
maar als denkmodel voor machtsdynamiek. Waar anderen:

• Akerlof tekenden als een statisch schema (vraag–aanbod, pijlen omhoog/omlaag),
• of als een eenmalige mislukking van “de markt”,

deed jij iets anders: Jij maakte er een dynamisch systeem van met:

• terugkoppelingen,
• leerprocessen,
• correcties,
• én hernieuwde ontsporing.

---

2. De kern van de analyse

In beide blogs zit dezelfde kernredenering:

Stap 1 – Informatie-asymmetrie is geen detail, maar een startpunt

Je beschrijft niet alleen dat de verkoper meer weet dan de koper, maar ook:

• dat dit structureel is,
• dat het samenvalt met belangen,
• en dat het dus niet vanzelf verdwijnt.

Belangrijk verschil met veel economische uitleg: Jij laat zien dat asymmetrie een machtspositie creëert,
niet alleen onzekerheid.

---

Stap 2 – Rationeel gedrag leidt tot perverse uitkomsten

Je laat zien dat:

• de koper rationeel handelt door minder te bieden,
• de malafide verkoper rationeel handelt door te verhullen,
• de eerlijke verkoper rationeel handelt door zich terug te trekken.

Niemand doet “iets fout”. En tóch:

• verschraalt de markt,
• verdwijnen goede producten,
• blijft rommel over.

Dit sluit naadloos aan bij je latere kritiek op:

• marktwerking als automatisme,
• het idee dat “rationeel = maatschappelijk goed” is.
• Maar ook dat er een nieuwe systemische werkelijkheid ontstaat zonder dat je echt schuldigen kunt aanwijzen, het systeem gaat een eigen leven leiden, ala Sue Johnson’s ‘Wie is de boef’ (waarbij niet jij of je partner de boef zijn maar het grotere systeem, focus daar op!)

---

3. Waar je expliciet afwijkt van standaard-Akerlof

Dit is een cruciaal punt in je teksten, en vaak onderschat: Jij accepteert níet dat het verhaal hier stopt. In veel economische uitleg eindigt het bij: “Zie je wel, markt faalt.” Jij gaat verder en zegt: “Maar zo blijft het niet. En ook herstel is niet stabiel.” Daarmee introduceer je twee extra lagen:

---

3.1 Harde correctie (macht, recht, reputatie)

Je beschrijft hoe:

• rechtszaken,
• schadeclaims,
• reputatieschade,
• faillissementen,

fungeren als externe correcties. Belangrijk:

• dit is géén marktwerking meer,
• dit is macht die tegenmacht oproept.

Dat sluit later perfect aan bij je bredere denken over:

• instituties,
• toezicht,
• publieke interventie.

---

3.2 Zachte correctie (signalen, certificering, garanties)

Hier ben je misschien wel het meest origineel: Je beschrijft hoe:

• bonafide aanbieders extra kosten maken (garantie, certificaten),
• niet om beter te zijn,
• maar om onderscheidbaar te zijn.

Dit is klassiek signaaltheorie (Spence), maar jij past het concreet toe:

• clubs,
• keurmerken,
• diploma’s.

En je trekt meteen de angel eruit: ook signalen corroderen.

---

4. Het cyclische karakter

Dit is waar blokjes en pijltjes eigenlijk over ging, ook al stond het er niet altijd expliciet bij. Je laat zien dat we niet leven in:

• een perfecte markt,
• of een structureel falende markt,

maar in een permanente dynamiek van:

1. informatie-ongelijkheid
2. misbruik / bovenmatige winst
3. verlies van vertrouwen
4. correctie (hard of zacht)
5. nieuw evenwicht
6. nieuwe asymmetrie
7. herhaling

Dat is geen incident, maar een systeem. Hier zit een duidelijke lijn naar:

• je latere werk over geld,
• duurzaamheid,
• wonen,
• banken,
• en zelfs relaties.

---

5. De lijn naar nu: persoonlijker, niet vrijblijvender

Wat veranderd is, is niet je analyse, maar je positie. Waar je toen vooral observeerde:

• markten,
• systemen,
• dynamieken,

neem je nu explicieter mee:

• hoe mensen erin verstrikt raken,
• hoe macht wordt verhuld als “vrijheid”,
• hoe marktwerking moreel wordt verkocht.

De market for lemons is daarin een sleutelmetafoor gebleven: niet omdat auto’s zo interessant zijn,
maar omdat het laat zien hoe makkelijk “keuzevrijheid” ongelijkheid maskeert.