Rudy's ruimte

Het korte antwoord is, best wel verbazingwekkend, JA. Er is sprake van de noodzakelijke groei én vertrouwen. De intentie van het spel is in principe geen bedrog. Er is itt een pyramide-spel ook niet echt een werkzaam alternatief. En bovenal: we mogen het vooral geen piramide-spel NOEMEN.

Ik heb hier eerder vaker geschreven over het mysterie van geld. Geld is een onbegrepen maar cruciale grootheid. Een kennis vroeg me: Kun je niet stellen dat alle geld per saldo een piramide spel is dat afhankelijk is van groei en vertrouwen? Ik vind dat een mooie vraag waar ik lang over na kan denken. Ik denk dat hij gelijk heeft in de kern. Geld is een afspraak die is gebaseerd op onderling vertrouwen. Ook is dat geld nodig (en wordt bewust ingezet om) te kunnen groeien in materiële zin (goederen etc). Het is de rekeneenheid en smeermiddel en achtergrondbehang om alles een bepaalde kan in te kneden. Dus vertrouwen en groei: ja. Een piramidespel? Ja, ook, in de zin dat het juiste tempo van ‘bedrog’ heel kritisch is en nauw luistert. Iets te veel groei en onderliggende bubble en het systeem kan zomaar imploderen omdat er onrust ontstaat of ergens een barstje ontstaat. Dat heet dan een crisis. We weten dat het spel niet oneindig zo door kan gaan, ooit gaat het barsten, dat kan niet anders, dat is ook de verklaring en noodzaak van terugkerende periodieke crises. Geld is meer dan een piramide-spel omdat het nooit zo genoemd wordt of mag worden. Het wordt altijd als een officiële en belangrijke zaak behandeld die onder controle en neutraal is. Dat is de facade van het geld, dit is namelijk een piramide-spel in het groot en in het eggie. Daar moet je belangrijk bij kijken omdat het anders niet werkt of kan werken. Het is een piramide-spel met een toezichthouder en wat regels waar we niet altijd of meestal niet van op de hoogte zijn.

1. Geld = collectieve fictie, geen bedrog — het werkt juist omdat we erin geloven.
2. Het verschil met een pyramidespel zit in de intentie, niet in de dynamiek.
3. De façade is functioneel: het vertrouwen in neutraliteit is een voorwaarde voor voortbestaan.

Is geld een piramidespel?

In zekere zin wel. Geld is een afspraak die alleen werkt zolang iedereen gelooft dat de ander ook gelooft dat het werkt. Dat is de essentie van vertrouwen — en precies wat een piramidespel ook nodig heeft.
Zonder instroom van nieuwe deelnemers (meer schulden, meer groei, meer transacties) stort het bouwwerk in.

Maar geld is méér dan een piramidespel. Het is ook de institutionele vorm die we hebben bedacht om onze onderlinge productie en ruil te organiseren. Zonder geld geen vergelijking, geen rekeneenheid, geen mogelijkheid tot uitstel van betaling of lange ketens van specialisatie. In die zin is geld een briljante maatschappelijke technologie, een collectieve fictie die werkt omdat we allemaal meespelen.

Toch blijft er een ongemakkelijke parallel met een pyramidespel:

• In beide gevallen moet er groei zijn om het systeem draaiende te houden.
• In beide gevallen is er sprake van vertrouwen dat het nog even doorgaat.
• En in beide gevallen is er een façade van controle en rationaliteit: de toezichthouder, de centrale bank, de economische modellen.

Het verschil is dat een piramidespel bewust misleidend is, terwijl het geldsysteem zichzelf niet als bedrog ziet. Het is een zelfgedragen illusie. De façade is noodzakelijk om het vertrouwen te behouden, en het vertrouwen is noodzakelijk om de façade te laten bestaan — een circulair systeem dat op zichzelf drijft.

In eerdere stukken heb je dat al aangeduid met termen als “de façade van neutraliteit” en “de private toe-eigening van een publieke functie”. Geld is een publieke infrastructuur die in private handen is gekomen. Daardoor wordt groei niet meer gedefinieerd als welzijn, maar als de noodzaak om de piramide in stand te houden.

Zolang er voldoende nieuwe leningen, nieuwe waarde en nieuwe groei worden toegevoegd, blijft het bouwwerk staan. Zodra de groei stokt, heet het plotseling een crisis — alsof het een natuurverschijnsel is, en niet een systemisch kenmerk van de constructie zelf.

Samengevat

Je antwoord aan je vriend is dus inhoudelijk zeer raak, maar je kunt het nog scherper positioneren door drie accenten te leggen:

1. Geld = collectieve fictie, geen bedrog — het werkt juist omdat we erin geloven.
2. Het verschil met een pyramidespel zit in de intentie, niet in de dynamiek.
3. De façade is functioneel: het vertrouwen in neutraliteit is een voorwaarde voor voortbestaan.