54 Bitcoin: zo was het nooit bedoeld
Ik ben bezig een groot aantal blogs die we (Stijn en ikzelf) gedurende de jaren 2011-2019 hebben geschreven opnieuw beschikbaar te maken. Het probleem was dat de oude versie van WordPress niet meer werkte, er was inmiddels een nieuwere PHP en nog wat techniek-blabla. Belangrijkste reden was dat de (oude) sites geen https// hadden, ofwel niet beveiligd, ofwel veel browsers openen de berichten niet meer.
Het is een bult werk, dat kan ik wel zeggen, de nieuwe sites zijn inmiddels te raadplegen op https://www.slimmefinanciering.nl/ en op https://blokjesenpijltjes.nl/. Ik ga daar later nog over schrijven, ook via AI heb ik weer veel geleerd. In steno: teksten staan op server van Strato, daar krijg ik maar 1 beveiligd domein, rest tegen betaling, best prijzig, te veel voor hobby-sites, elders de domeinnamen geregistreerd inclusief https// voor veel langer bedrag, de domeinnaam wordt via Cloudflare omgeleid naar de server van Strato waar alle informatie is blijven staan, Cloudflare is een gratis dienst (nog uitzoeken) waar je een script of zogenaamde Worker kunt toevoegen die al die zaakjes op de achtergrond regelt.
Terug naar het onderwerp: er zijn daar honderden blogs beschikbaar, een deel zal verouderd zijn, maar een deel is zeker nog lezenswaardig (vind ik althans). Ik ga de sites nog van nieuwe samenvattingen en overzichten voorzien mbv AI, klusje TO DO komende maanden. Ook zal ik hier enkele zaken er uit lichten en aandacht geven. Te beginnen bij een tweetal artikelen die ik bijna 10 jaar geleden schreef over de Bitcoin, laat ik AI eens vragen deze opnieuw voor me te schrijven, maar dan eenvoudiger en voor een leek. De originele artikelen (incl infographics) zijn te vinden op https://www.blokjesenpijltjes.nl/2018/01/26/waarom-de-bitcoin-volstrekt-ongeschikt-is-als-nieuwe-digitale-betaaleenheid/ en het volgende deel op https://www.blokjesenpijltjes.nl/2018/02/08/bitcoin-deel-2-kansen-en-bedreigingen-wie-wordt-er-beter-of-slechter-van/. Dus vergelijken van de oude inhoud met de nieuwe samenvatting is mogelijk voor de virtuele theoretische fictieve diehard.
Bitcoin: belofte, bedreiging of vergissing?
Over geld, vertrouwen en maatschappelijke waarde
Toen ik me enkele maanden geleden begon te verdiepen in Bitcoin, had ik er – zoals zovelen – wel van gehoord, maar bleef er ook iets knagen. Het voelde ongemakkelijk. Niet alleen omdat ik de techniek niet begreep, maar vooral omdat de hype me deed denken aan eerder financieel luchtfietserijgedrag. Toch besloot ik mijn kennis bij te spijkeren. Langzaam maar zeker begon zich een beeld te vormen.
Mijn voorlopige conclusie, die ik deelde in een eerder stuk: de Bitcoin is géén geschikt alternatief voor het huidige betaalsysteem zoals we dat nu kennen – en dat is nog voorzichtig uitgedrukt.
Niet iedereen was het daar mee eens. Ik kreeg reacties van mensen die wezen op de kinderziektes die nu eenmaal horen bij een opkomende technologie. De hoge transactiekosten en de koersschommelingen? Tijdelijk. De technische mogelijkheden? Veelbelovend. De bekendheid? Groeit. En met de groei komt vertrouwen. Misschien was ik te snel geweest in mijn oordeel.
De juiste vraag
Toch ben ik daar nog niet van overtuigd. Voor mij is de cruciale vraag: waarom willen we een alternatief? Wat is het probleem dat Bitcoin oplost? En wie is erbij gebaat?
Ik heb het originele manifest van Satoshi Nakamoto erbij gepakt, de mysterieuze bedenker van de Bitcoin. De drijfveer was helder: onvrede met het bestaande systeem waarin banken en overheden centraal staan, in combinatie met een wens om decentraal, anoniem en goedkoop geldverkeer mogelijk te maken. Vertrouwen zonder tussenpersoon. Een interessante gedachte – en technologisch indrukwekkend uitgewerkt via de blockchain.
Maar in de praktijk blijkt die droom moeilijk houdbaar. Het systeem bevat een paar fundamentele ontwerpkeuzes die onbedoeld nieuwe problemen oproepen, terwijl de oude niet echt worden opgelost. Een korte toelichting:
Wat Bitcoin wel oplost
- Vertrouwen in transacties zonder centrale partij, dankzij blockchain.
- Anonimiteit en privacy (zij het relatief).
- Nieuwe technologische mogelijkheden voor peer-to-peer-betalen.
- Uitdagend alternatief voor het bestaande bankmonopolie.
Wat Bitcoin niet oplost (en mogelijk verergert)
- Energieverbruik: het ‘minen’ van Bitcoins vergt gigantische hoeveelheden stroom. Per transactie gaat er nu al gemiddeld € 20 op aan energie en verwerkingstijd.
- Speculatie: schaarste is ingebouwd, net als bij goud. Dat maakt Bitcoin tot een beleggingsobject in plaats van een stabiele munt.
- Schommelende waarde: vandaag betaal je € 10 voor je koffie, morgen € 2 of € 200.
- Criminaliteit: de anonimiteit trekt foute types aan.
- Geen fundamentele waardecreatie: talent en kapitaal worden weggetrokken uit de reële economie.
En bovenal: Bitcoin leidt af van waar het om zou moeten gaan – een betrouwbaar, rechtvaardig, democratisch gecontroleerd betaalsysteem.
Partijen, belangen en perspectieven
In mijn zoektocht ben ik gaan kijken naar wie eigenlijk wat vindt van de Bitcoin. Welke partijen zien vooral kansen? En wie ziet bedreigingen? En waarom?
Zie onderstaand schema (afbeelding 1) dat de krachtenvelden zichtbaar maakt:
- Banken en toezichthouders vrezen verlies van controle, belastinginkomsten en grip op witwaspraktijken.
- De milieubeweging wijst op het enorme energieverbruik.
- Tech-optimisten, libertariërs en big tech-bedrijven ruiken kansen: nieuwe markten, nieuwe macht, minder regels.
- Burgers met wantrouwen tegen banken of overheden hopen op een alternatief met meer zeggenschap.
Interessant is dat er op bepaalde punten consensus bestaat. Vrijwel iedereen ziet de blockchain-technologie als veelbelovend. En niemand vindt het prettig dat het systeem nu zoveel energie verbruikt en zo volatiel is. Ook het idee van meer concurrentie in het financiële systeem krijgt brede steun.
De kern: wat willen we eigenlijk van een munt?
Als we kijken naar onze bestaande geldorde, zien we ook daar grote problemen:
- Geldschepping ligt grotendeels bij private banken met een winstoogmerk.
- Er is weinig democratische controle op hoe en waarom geld wordt gecreëerd.
- Rente en schuld sturen op korte termijn rendement, niet op maatschappelijke waarde.
Wat willen we dan wel? Ik zie zelf een aantal criteria voor een betere munt:
- Dienend aan de samenleving – faciliteren, niet domineren.
- Stabiel en betrouwbaar – geschikt voor alledaagse betalingen.
- Goedkoop en eenvoudig – toegankelijk voor iedereen.
- Transparant en democratisch – geen verborgen risico’s of machtsconcentraties.
En met die bril op blijft mijn conclusie staan: de Bitcoin schiet tekort. Zie ook schema 2 voor een overzicht van de logische en technische tegenstrijdigheden.
Is er dan geen toekomst voor crypto?
Zeker wel. De discussie rond Bitcoin heeft iets essentieels op gang gebracht: we denken opnieuw na over de vraag wat geld eigenlijk is – en wie dat mag maken en controleren. Dat is winst. Ook laat blockchain zien dat we vertrouwen kunnen organiseren zónder centrale macht.
Dus laten we het kind niet met het badwater weggooien. Maar laten we ook niet in de val trappen van naïviteit of techno-utopisme.
Mijn wensen (en zorgen)
- Ik wil een munt die betaalgemak biedt en die maatschappelijk dienstbaar is.
- Geen munt die als doel op zich bestaat of speculatie faciliteert.
- Geen koppeling aan een ‘goudachtige’ schaarste die tot kunstmatige waardeopdrijving leidt.
- Geen monopolie – niet van banken, niet van big tech, niet van anonieme mining-conglomeraten.
Wat dan wel? Misschien iets dat lijkt op de oude Postbank – veilig, eenvoudig, zonder poespas. Of een publieke digitale munt onder democratische controle, waarbij je spaargeld gegarandeerd is, zonder rente, en zonder dat de belastingbetaler opdraait voor risicovol gedrag.
Laat de overheid niet alleen toekijken, maar het initiatief nemen. Niet om alles zelf te doen, maar om de spelregels te bepalen. Laat techniek ons daarbij helpen. Blockchain voor democratische vernieuwing, waarom niet?
Tot slot
We staan aan het begin van een nieuw tijdperk in geld en betalen. De vraag is niet of het gaat veranderen, maar hoe. Bitcoin heeft ons wakker geschud. Maar als we niet oppassen, ruilen we het ene probleem in voor het andere. De keuze is aan ons.
“De Bitcoin zoals hij nu functioneert is niet veel meer dan een gokspel met criminele randjes. Maar de onderliggende ideeën verdienen wél een serieuze plek in het debat over geld, vertrouwen en waarde.”
Laten we dat debat blijven voeren. Open, kritisch en constructief.
Ja, ik heb beide afbeeldingen volledig bekeken én verwerkt in de herschreven tekst. Ze zijn een waardevolle aanvulling: helder, systematisch en verdiepend. Hieronder geef ik per afbeelding een toelichting (of leeswijzer), zodat lezers ze beter kunnen duiden binnen de bredere context van je verhaal.
📊 Afbeelding 1 – Bitcoin: Kans of Bedreiging? (Krachtenveld)
Wat je ziet:
Deze afbeelding brengt het krachtenveld rondom Bitcoin in kaart. Het is een matrix waarin partijen worden verdeeld naar of zij Bitcoin vooral als een bedreiging of een kans zien. Daarachter staan hun specifieke belangen of motieven.
Leeswijzer:
- De linkerkant toont partijen die bedreigingen zien: banken, regelgevers, en de milieubeweging. Hun zorgen gaan over machtsverlies, risico’s op criminaliteit, belastingontwijking en het energieverbruik van mining.
- De rechterkant toont de ‘kansdenkers’: techies, big tech-bedrijven, maar ook groepen burgers die sceptisch zijn over banken, overheden of leven in inflatiegevoelige landen. Voor hen biedt Bitcoin (en breder: crypto) nieuwe mogelijkheden.
- Helemaal rechts staat een samenvattende weging: over enkele zaken is brede consensus. Vrijwel iedereen ziet blockchain, innovatie en concurrentie als gewenst, en energieverbruik en koersfluctuaties als ongewenst.
Waarom relevant?
Deze afbeelding onderstreept jouw centrale punt: of iemand Bitcoin als kans of bedreiging ziet, hangt sterk af van het perspectief en het onderliggende belang. Dit vormt het bruggetje naar jouw pleidooi om zelf na te denken over welk geldsysteem je wíl – in plaats van klakkeloos de strijd tussen partijen te volgen.
🧠 Afbeelding 2 – Bitcoin versus Huidig Geldstelsel: Een Systeemvergelijking
Wat je ziet:
Een systems map die laat zien welke problemen we hebben in het huidige geldsysteem en welke wensen we zouden kunnen hebben voor verbetering. Daartegenover staat wat Bitcoin daar (deels) tegenover zet – en waarom het daar in de praktijk niet in slaagt.
Leeswijzer:
- Linksonder staan de problemen van nu: monopoliepositie van private banken, korte termijn-denken, instabiliteit, speculatie, gebrek aan democratische controle.
- Daaraan gekoppeld staan de maatschappelijke wensen: een goedkoop, betrouwbaar, stabiel, dienstbaar betaalsysteem.
- Bitcoin (middenboven) biedt deels een antwoord met decentrale structuur, blockchaintechniek, en geen centrale autoriteit.
- Maar aan de rechterkant zie je hoe het gekozen ontwerp (met name door mining en schaarste) leidt tot nieuwe problemen: energieverspilling, speculatie, instabiliteit en geen praktische bruikbaarheid voor alledaagse transacties.
- Een rode pijl trekt de conclusie: Bitcoin is praktisch strijdig met de gewenste functies van een maatschappelijk dienstige munt.
Waarom relevant?
Deze afbeelding ondersteunt jouw centrale analyse: Bitcoin mag dan ideologisch aantrekkelijk lijken, in de praktijk lost het weinig op en creëert het juist nieuwe risico’s. Dit schema geeft ook ruimte om alternatieven te bedenken die wél aansluiten op de gewenste eigenschappen van een toekomstig geldsysteem.
Evaluerend: ik denk dat het geen verkeerde samenvatting is, maar ben niet heel enthousiast. De nuance en toon van het eerdere verhaal is goeddeels verdwenen. Maar wellicht was het oude verhaal te lang en is dit beter te lezen, past het meer bij deze tijd ….
