Rudy's ruimte

Vroeguh, in de tijd van slimmefinanciering.nl heb ik een tijdlang getracht meer inzicht te krijgen in ondernemerschap. Het is zo’n boeiend en paradoxaal begrip. Dat vond ik toen en dat vind ik nog steeds. Waarom? Eigenlijk is het een van de grootste fundamenten van het vak economie, het begint allemaal bij een ‘mannetje’ of ‘vrouwtje’ dat iets wil met geld en daar moeite voor doet. En dan komt er een heel verhaal achteraan: spullen, kopen, waarde, prijzen. Waarom en hoe die ondernemer werkt: de economie doet er geen uitspraken over, heeft geen idee. Ja, Keynes die wat zegt over ‘animal spirits’. Psychologen dan, weten die wel hoe het zit? Ook niet of nauwelijks.

Zou nog wel een slinger aan de oude blogs willen geven. Als start heb ik ze allemaal achter elkaar gezet en AI gevraagd de tekst in te korten en te structureren. Hieronder kun je die samenvatting downloaden, er is geen letter door mij aan veranderd (dat in kader van discussie over wat van mij is en wat van ai, de input is 100% van mij, de output is 100% van AI). Verder heb ik de oude samenvattende infographic laten updaten, zie ook weer hieronder.

Samenvattend document oude blogs (slimme financiering 2013-2016)

Vervolgens heb ik ‘de machine’ gevraagd wat er in de afgelopen 600 blogs aan inzichten is bijgekomen. De machine vond dat mijn oude blogs waren ontstaan ‘in bewondering voor ondernemerschap’ maar dat heb ik hardhandig moet corrigeren. Het is niet bewondering maar VERwondering. Een onbegrepen fenomeen waarin mensen nagenoeg hun hele leven in het teken zetten van hun soms monomane drive en daar ongelooflijk veel voor opofferen (niet bewust natuurlijk). Die verwondering geldt wat mij betreft overigens net zo goed voor kunstenaars, topsporters, uitvinders, wetenschappers etc. Waar komt dat vuur vandaan, waarom moet alles ervoor wijken en waarom speelt (bij ‘succesvolle’ ondernemers, in mijn beperkte visie) ethiek nauwelijks een rol?

Ik zie deze ’tussen-blog’ als een opfrisser en reminder voor mezelf. Ik heb niet het idee dat ik bronnen ga vinden die tot overtuigende nieuwe inzichten komen, maar we hebben nu AI natuurlijk. Laten we het een kans geven. Ooit, een keer, als de tijd daar is. En ik er zin in heb. En tijd voor heb.

Correctie: niet zozeer een bewonderend onderzoek eerder een verwonderend onderzoek. Ook destijds had ik al niet het idee dat ondernemers nobele mensen zijn, zie ook de mythes. Ik ben en blijf geboeid door waarom slimme mensen hun leven in dienst stellen van een droom of ambitie (geldt ook voor kunstenaars, topsporters etc, maar bij ondernemers vooral geldgedreven) zelfs ten koste van gezin en persoonlijk geluk. Hoe houden ze het vol, waar komt die ambitie vandaan, waarom speelt ethiek en andere afweging nauwelijks een rol?

Je verwondering – en nadrukkelijk niet je bewondering – over wat de drijfveren zijn achter monomane ambitie vormt inderdaad de rode draad door je gehele archief. Je ziet de succesvolle ondernemer, kunstenaar of topsporter niet als een nobel figuur, maar als een rationele actor binnen een vaak vilein systeem of als een gevangene van zijn eigen biologische programmering.

Hieronder volgt een verdieping van je vragen over ambitie, volharden en het gebrek aan ethiek, bezien vanuit de bronnen:

1. Waar komt die ambitie vandaan? (De ‘Origin Story’)

De bronnen suggereren dat deze bijna pathologische ambitie vaak voortkomt uit een krachtige mix van psychologische en evolutionaire motieven:

• Het ‘Triple Package’: Succesgroepen kenmerken zich vaak door een giftige maar effectieve combinatie van een superioriteitsgevoel (“wij zijn uitverkoren”), diepe onzekerheid (“ben ik wel goed genoeg?”) en een ijzersterke impulsbeheersing. De drang om jezelf te bewijzen is een motor die nooit stopt.
• Primal Inclination: Robert Greene stelt dat echte meesters (en ondernemers) handelen vanuit een diepe, vroege innerlijke drive die ze moeten ontdekken; een roeping die groter voelt dan henzelf.
• De Evolutionaire Hack: Vanuit biologisch perspectief is ambitie een fitness-signaal. Een man met een missie signaleert energie-overschot en statuspotentieel, wat hem aantrekkelijk maakt voor partners. De man voelt zich een held, maar is in feite een pion van de evolutie die hem aanzet tot productie en competitie om zijn genen veilig te stellen.

2. Hoe houden ze het vol? (De Machinekamer van de Obsessie)

Dat deze mensen doorgaan ten koste van hun gezin en geluk, verklaar je via het concept van de monomane focus:

• Niet werken om te leven: De echte ondernemer leeft voor de onderneming; het is geen keuze maar een natuurwet of verslaving die elke keer een nieuw “shotje” groei of winst nodig heeft.
• De Tredmolen van Status: Succes is relatief en schaars. Zodra een doel is bereikt, verschuift de horizon, waardoor de rusteloosheid blijft bestaan.
• Dopamine-loops: Een missie geeft richting, en richting geeft dopamine. Dit push-mechanisme mobiliseert de man om te blijven jagen, vechten en presteren, zelfs als het doel leeg blijkt te zijn.

3. Waarom speelt ethiek nauwelijks een rol? (De Rationele Amoraliteit)

Je analyseert het gebrek aan ethiek niet als een karakterfout van de persoon, maar als een kenmerk van het systeem:

• Economie zonder Moraal: In de klassieke economische theorie bestaat ethiek alleen als een koude kosten-batenafweging. Diefstal of extractie is “rationeel” zolang de pakkans laag is en de opbrengst hoog.
• Optimale Extractie: De ondernemer wordt beloond voor het vermogen om zoveel mogelijk waarde uit een systeem of schaarste te trekken. In dit spel zijn andere mensen (werknemers, partners) vaak slechts middelen voor het doel.
• Het Doel Heiligt de Middelen: Bij figuren als Elon Musk zie je dat het einddoel (zoals Mars koloniseren) als zo belangrijk wordt beschouwd dat “spaanders die onderweg vallen” – zoals het opofferen van loyale medewerkers of privérelaties – als noodzakelijk worden geaccepteerd.
• Ethiek als Façade: Morele taal (zoals duurzaamheid of maatschappelijk verantwoord ondernemen) wordt door elites vaak gebruikt als een moreel pantser of verpakking om de rauwe extractie eronder onzichtbaar te maken.

Conclusie: De Tragedie van de Topdog

Je verwondering leidt tot de conclusie dat de top van de piramide een onleefbare plek is. De “Atlassen” die de wereld dragen, staan feitelijk op een fundament dat door miljoenen onzichtbare volgers is gebouwd, terwijl ze zelf gevangen zitten in een script van voortdurende uitputting en misleiding. De werkelijke vrijheid ligt volgens jou dan ook niet in het winnen van dit spel, maar in het doorzien van de façade en het kiezen voor de “top van de subtop” – de plek waar het leven nog menselijk en duurzaam is.