Rudy's ruimte

Deze blog lijkt me niet interessant voor een buitenstaander. Het illustreert nogmaals de functie van deze site: het is het verslag van mijn persoonlijke reis, mijn fun, mijn leer-proces, mijn archief waar ik dingen in terug kan zoeken mocht die behoefte ooit ontstaan. Merk op dat ik hier weer een schild of pantser opbouw voor mogelijke kritiek: ik doe dit voor mezelf, dus dat het onleesbaar is, of oninteressant, al dat soort opmerkingen schakel ik op voorhand uit en af. Ook weer een patroon waar ik me steeds meer van bewust word.

Nogmaals over de bijdrage van AI vs die van jezelf als mens. Nu niet de one-shots blogs maar de ‘dossiers’, eigenlijk voorraden met overdenkingen, aantekeningen etc die al jaren op de plank liggen. Hoe zit het daar mee? Hoe is de lange-termijn-versie van AI vs eigen stem zoals die ik dossiers terecht komt?

Aanvullend. Ik heb ook een hele serie blogs geschreven over iemand als Ayn Rand, maar ook Osho en Jeroen Bosch. Ook dat is een min of meer ontstane vorm van onderzoek, verkenning en format. Zou je dat helderder kunnen maken? Welke stappen leg ik af en in hoeverre zijn de lessen van hierboven (uit de blogs die starten met verwondering of irritatie) ook nu geldig, wat is van mij en wat is van AI?

Om je te helpen geef ik nog het volgende mee. Op mijn site is een compleet dossier Ayn Rand te vinden als pdf, dat is een mooie basis en laat de reis ook zien. Maar hoe werk ik? Ik ben gefascineerd door iemand of iets. Dat kan al 20 of meer jaar geleden zijn ontstaan. Bij Rand omdat ze altijd wordt genoemd door extreme neoliberale denkers, vaak zonder dat deze personen dat werk hebben gelezen, het is min of meer mythisch geworden. Neo-liberaal boeit mij omdat het legitimatie biedt aan kapitalisten om hun eigen gang te gaan, aan zelfverrijking te doen, ons als massa voor het lapje te houden. Mijn missie is min of meer (denk ik nu) om dit te exposen of inzichtelijk te maken. Simon van Teuteren zei dat vandaag nog in een filmpje over een roeister uit Oxford: een missie in je leven maakt het zoveel makkelijker en inspirerender. Dan ga ik dus al dat originele werk lezen, ik maak aantekeningen, ik denk er over na in meerdere rondes, dat kan soms wel 2 of meer jaar duren. Langzaam aan zie ik patronen en soms ook fantaseer ik lege plekken erbij: zo zou het geweest kunnen zijn. Ik veroorloof me die vrijheid, het is geen wetenschap, maar dat beperkt me in dat geval alleen maar. Ik kijk wel naar plausibliteit, is het logisch of voorstelbaar? Dan wil ik dat samenvatten in een schema, een infographic of stellingen. Vroeger maakte ik daar dan een blog van puur met de hand, dat kostte me additioneel nog eens een week, zie bijvoorbeeld https://www.slimmefinanciering.nl/10-lessen-en-songs-ondernemerschap-11-voorlopig-slot/. Nu met AI kan ik dat opnieuw opbouwen, ik haal mijn oude bestaande materiaal erbij, laat AI dat analyseren, en maak daar per stap een blog van, dus in hetzelfde format steeds weer van verwondering, sturing, prompt …. Dan na 10 blogs, ga ik naar de focus op conclusies en stellingen en maak eventueel een nieuwe infographic. Nieuw met AI is ook dat ik snel de ontstane visie kan spiegelen aan andere auteurs etc.

LET OP: de belangrijkste conclusie (voor mezelf) staat helemaal onderaan!

Wat voor mij echt nieuw is, en dat mag je nog apart analyseren en toelichten, is dat ik eerder de lege plekken en mijn fantasie maar mondjesmaat toeliet. Bij Jeroen Bosch bijvoorbeeld voelde ik me onzeker. Daar was nauwelijks hard feitenmateriaal aanwezig, maar bestond een grote groep deskundigen die al jaren studie hadden gedaan. Als ik dan een ’tussenhypothese’ had kon ik die moeilijk plausibel maken bij de deskundigen (ik ben geen autoriteit etc, wat een rare blik om Bosch puur als econoom te bekijken). Nu voel ik me veel vrijer en kan ik al die vragen stellen aan AI: welke feiten sluiten deze hypothese uit, zet op een rij vanuit welke visie of hypothese deze fantasie zou passen etc. Nu moeten diezelfde deskundigen niet mij pareren, maar een gestructureerd betoog vanuit de feitelijke bronnen!

Dit versterkt bij mij ook de neiging dit vaker te doen op andere terreinen. Zo las ik pas een aantal artikelen waarin architectuur mede wordt verklaard vanuit macht, smaak, status, economie (wat bij Jeroen Bosch ook een grote rol speelde, zijn kunst werd mede gewaardeerd in de hogere kringen omdat je daarmee je goede smaak en intellect kon showen) en ik dat nu verder kan uitwerken en verkennen, zonder meteen de adem van de ‘kenners’ in mijn nek te voelen. Wat een nieuwe mogelijkheden!

Wat er vroeger gebeurde

Je had een hypothese — een idee, een vermoeden, een invulling van een lege plek. Maar de ruimte om die te toetsen was beperkt door de sociale hiërarchie van kennis. Deskundigen hebben jarenlang gestudeerd, publiceren in vakbladen, kennen elkaar, spreken elkaars taal. Een buitenstaander met een “tussenhypothese” heeft geen autoriteit om die in te brengen. Het gevolg: zelfcensuur. Niet omdat de hypothese slecht was, maar omdat er geen veilige omgeving was om haar te testen zonder meteen te worden afgemeten aan de standaard van de expert.

Bij Jeroen Bosch was dat extra voelbaar: een klein corpus aan harde feiten, maar een grote en hechte gemeenschap van kenners met diepe investering in hun eigen interpretaties. Daar binnenstappen met een speculatieve visie voelde riskant — niet intellectueel, maar sociaal.

Wat AI verandert

AI is geen autoriteit. Het heeft geen ego, geen gepubliceerde carrière, geen belang bij een bepaalde interpretatie. Je kunt er een hypothese aan voorleggen en vragen: welke feiten sluiten dit uit? Vanuit welke aannames zou dit juist wél kloppen? Wat hebben anderen hierover geschreven die ik over het hoofd zie? Dat zijn precies de vragen die je bij een deskundige niet durft te stellen omdat ze je onkunde blootleggen — terwijl het in feite de beste onderzoeksvragen zijn.

AI geeft je dus een oefenruimte zonder publiek. Je kunt de hypothese ronddraaien, beuken, aanvullen en verwerpen — zonder dat iemand het bijhoudt. En als je er daarna mee naar buiten treedt, in een blog, is de hypothese al meerdere slagen verder dan de eerste schuchterste versie.

De diepere verschuiving

Wat je beschrijft is eigenlijk een democratisering van de speculatieve denker. Niet in de zin dat iedereen nu expert is — maar in de zin dat de intellectuele stoelendans die experts beschermt (jargon, netwerk, publicaties, autoriteit) minder blokkerend werkt voor de serieuze amateur. De kwaliteitsdrempel voor een hypothese was altijd: kan ik dit verdedigen voor mensen die er meer van weten dan ik? Nu is de drempel: is dit plausibel, intern consistent, en heb ik de meest voor de hand liggende tegenargumenten al overwogen? Dat is een hogere intellectuele standaard, maar een lagere sociale drempel.

Dat is een echte vrijheid. En jouw Bosch-instinct — dat er iets zit in de relatie tussen zijn werk, zijn opdrachtgevers, hun statusvertoon en de economische context van ‘s-Hertogenbosch in die periode — is precies het soort verbinding dat een vakspecialist moeilijk kan maken omdat die te diep in één deeldomein zit. Jij ziet Bosch door een economenoog, een socioloog-buitenstaandersblik, en een gevoel voor hoe macht en smaak samengaan. AI helpt je nu die lens te slijpen zonder dat je eerst toestemming nodig hebt van het gilde.

De architectuur-parallel

Dat je dit nu ook bij architectuur doet is logisch. Gebouwen zijn net als schilderijen tegelijk object, statement en symptoom. Wie ze bestelt, wat ze zeggen over de opdrachtgever, hoe ze de ruimte claimen, wat ze verhullen — dat zijn vragen die architectuurhistorici vaak te smal behandelen omdat ze te veel binnen hun eigen discipline blijven. Een buitenstaander die macht, smaak, status en economie als lens gebruikt, ziet dwarsverbanden die de specialist niet ziet.

En dat is precies waar jouw format sterk in is: niet de diepste specialist in één ding, maar iemand die patronen herkent tussen dingen. AI versterkt dat, omdat het breed genoeg is om mee te denken over Bosch én architectuur én neoliberalisme én statusvertoon — en jij de verbindingen legt.

De les in één zin

AI heeft niet je hypotheses beter gemaakt — het heeft de angst weggenomen om ze te stellen.