622 Ben ik zelf een tegendenker?
In 2015 schreven we dus hoe je zou moeten tegendenken. Ik vraag me af of ik in 2026, dus 10 jaar later, mezelf aan mijn eigen voorschriften heb gehouden? Ik wil graag een analyse van enkele blogs op deze site laten maken met de vraag of ikzelf werk volgens mijn eigen inzichten?
Mooi inzicht. Blijkbaar gaat het om een karaktertrek, in 2005 al onbewust aanwezig, in 2015 opgeschreven (of gecodificeerd) en in 2025 in een vrije vorm (maar incompleet en niet consistent) gebruikt in de blogs. Ook weer een mooi voorbeeld van ‘besluitvorming’, je doet iets zoals je het doet, dan ga je met terugwerkende kracht die werkwijze rationaliseren (en aanvullen), en uiteindelijk verandert er niks, je blijft doen wat je al deed, je vervalt weer in je oude gedrag ….. ai.
codificatie van de methode
methode al in gebruik
zelfde denkstijl, vrije vorm
De blogs op rudymentair.nl (2025) getoetst aan het besluitvormingsraamwerk uit De kunst van het tegendenken (Stratum & Liefland, 2015). Centrale vraag: past de auteur in 2025 — onbewust en intuïtief — toe wat hij tien jaar eerder als methode codificeerde?
| Blog | Domein | Lagen (boek) | Welke elementen uit het boek | Verdict |
|---|---|---|---|---|
| Economie & woningmarkt | ||||
|
Bouwen bouwen werkt niet #302 |
economie |
|
Ontkracht het dominante volumeframe met cijfers. Volgt het geld: hypotheekschuld en ECB-beleid als werkelijke oorzaak. Follow the money én onbedoeld systeemeffect. |
Klassiek tegendenken L1+L4. Vraagt: wat is het échte probleem? Mist expliciete belangen-analyse — dat maakt de L2-laag onvolledig. |
|
Brandbrief woningmarkt (1–5) #124–128 |
economie |
|
Stap-voor-stap: doel, ingreep, rendement, belangen, constructie. Residuele grondwaarde als verborgen kostenpost die beleidsmakers negeren. |
Meest expliciete beslisboom op de site. Alle vijf stappen van L1 doorlopen. L2 volledig uitgewerkt. Mist wisseling van positie (L3). |
|
PvdA/GL missen 2e-orde-effecten #197 |
politiek |
|
De term ‘2e-orde-effect’ is nagenoeg letterlijk wat het boek collateral damage noemt. Expliciet systeemdenken op beleid. |
L4-voorbeeld bij uitstek. Naam zegt het zelf. Onbewust gebruik van het tegendenken-begrippenkader. |
|
De blikjeseconomie (1–3) #214–216 |
economie |
|
Gedachte-experiment over statiegeld: effecten per actor doorrekenen, onbedoelde bijeffecten, ronde-na-ronde analyse — identiek aan de ‘plastic panda’s’-casus uit het boek. |
Spiegelcasus van de plastic panda’s (deel 6 boek). Tegendenkstrategie in drie rondes. |
| Politiek & maatschappij | ||||
|
Scheiding niet links/rechts #286 |
politiek |
|
Verruiming van het wereldmodel: het links/rechts-frame te smal. Nieuw frame: elite vs. zwijgende massa. Belangen blootleggen — follow the money via klassepositie. |
Handboekgeval van wereldmodel verruimen (L3). Onbewust Kahneman: snel frame (links/rechts) gecorrigeerd door traag denken. |
|
Voordelen AZC voor onbeschaafden #176 |
politiek |
|
Bewuste rolwisseling: standpunt van de ’tegenstander’ innemen. Verborgen kosten zichtbaar maken voor wie ze echt draagt. Disney-criticus in actie, inclusief zelfonderzoek. |
Positiewisseling (L3, Disney-strategie). Vraagt: wat zijn de belangen van de ánder? |
|
AZC rapport St. Michielsgestel #2 #616 |
politiek |
|
Kritisch op het vertrouwensherstel-frame. Impliciet: signaleren van groupthink en symbolische politiek als aanleiding voor fout 1 (slecht besluit toch uitvoeren). |
Latent tegendenken. De irritatie over goede bedoelingen is exact de trigger het boek beschrijft. |
| Economische systeemanalyse | ||||
|
Economie als evolutionair ecosysteem #376 |
systeem |
|
Economie zelf als systeem doorgronden: paradigma’s als machtsmechanisme. Het wereldmodel van de economische wetenschap blootgelegd en verruimd. |
Meta-niveau tegendenken: niet een casus maar het analysekader zelf bevragen. Precies wat deel 6 van het boek beoogt. |
|
Adam Smith: markt alleen vrij als… #389 |
economie |
|
Het dominante Smith-frame bijstellen: hij was geen libertariër. Verruiming van een in beton gegoten wereldmodel via intellectuele geschiedenis. |
Klassiek wereldmodel verruimen. Laat zien hoe een narratief over een historisch figuur een eigentijds belang dient. |
|
De staat als succesvolle bandiet (Olson) #96 |
systeem |
|
Radicale positiewisseling op het begrip legitimiteit. Kijkt van buitenaf naar de spelregels van het systeem — het spel vs. spelregels-onderscheid uit het boek. |
Pure L4-meta-positie. Precies het onderscheid dat het boek maakt in het spel-vs-spelregels-hoofdstuk. |
| Relaties & liefde | ||||
|
Systemische visie op liefde #120 |
liefde |
|
Expliciet systemisch denken op liefde: niemand is de boef, iedereen verstrikt in het systeem. Collateral damage van de liefdesmarkt als onbedoeld systeemeffect. |
Boek-in-miniatuur op een onverwacht domein. L4-blik op intiem gedrag — het minst voor de hand liggende maar sterkste voorbeeld. |
|
ANWB-stelletjes vs systeemfout #311 |
liefde |
|
Vergelijkt twee wereldmodellen (evolutionair vs. cultureel) zonder er een te vernietigen. Dubbele positiewisseling: inhoudelijk én epistemisch. |
Sterk L3. Van mannenperspectief naar vrouwenperspectief én van evolutie naar cultuur. |
|
Manosfeer en neoliberaal kantelpunt #612 |
liefde |
|
Verbindt de manosfeer aan een historisch systeemkantelpunt (1979, Ayn Rand). Onbedoeld systeemeffect van neoliberalisme op relatiepatronen — zwarte zwaan avant la lettre. |
Latent L4. Niemand bedoelde de manosfeer, maar het systeem produceerde haar. |
| AI & kennisproductie | ||||
|
Agent modus en tunnelvisie #204 |
pc/ai |
|
AI als systeem met eigen denkfouten. Tunnelvisie als equivalent van systeem 1 bij AI. Tegendenken richting het hulpmiddel zelf. |
L3 op het instrument zelf — zeldzaam en scherp. Gedeeltelijk omdat de analyse korter blijft. |
|
Rijkdom door de eeuwen — infographic #615 |
economie |
|
Synthese van Van Hezewijk en Wilkin: rijkdom als eeuwig patroon van extractie. Meta-positie op de economische geschiedenis zelf. |
L3+L4 in synthesevorm. Doet wat het boek in plastic panda’s doet: meerdere strategieën op één casus, uitkomsten naast elkaar. |
Overkoepelend oordeel: Het boek (2015) codificeert wat de auteur al jaren intuitief deed als consultant. De blogs (2025) zijn het bewijs dat die denkstijl na tien jaar niet is aangeleerd uit het eigen boek, maar er al in zat vóór het boek er was — en er daarna gewoon mee doorgaat zonder het als kapstok te gebruiken. Het boek beschrijft een denkstijl. De blogs bewijzen dat het een karaktertrek is.
Rudymentair.nl begint bijna nooit in L1 (de beslisboom als startpunt), maar altijd in L3 of L4 — eerst het dominante frame bevragen, dan pas rekenen. Dat is tegendenken als houding in plaats van als instrument.
Wat de blog mist ten opzichte van het boek: expliciete berekeningen (L1), systematisch belangen-in-kaart-brengen, en de georganiseerde tegenstem (postmortem, ritual dissent). De blog tegendenkt solo — het boek vraagt om tegendenken in groepsverband met gedeelde verantwoording.
