Rudy's ruimte

Ja nou en? Boeiuh! Ik kreeg spontaan deze herinnering toen ik net schreef over leiders en volgers en dat het dus niet zo simpel is. Was ik de verkozen leider van de groep? Absoluut niet en toch een beetje wel.

Ik was vroeger drager van het klassenboek. Een belangrijke verantwoordelijke functie (haha). Je kunt dan denken (in termen van leiderschap) dat je de meest geschikte persoon bent, je bent uitgeroepen door de groep, een voorrecht, je hoort erbij. Misschien dat ik dat lang heb gedacht of wilde geloven. Hoewel ik ook toen al mijn twijfels op onderbewust niveau had. Nu denk ik dat het vaak de buitenstaander is die tot dit ambt wordt geroepen. Als het mis gaat, dan heb jij het gedaan, niks aan verloren. En je weet dat deze buitenstaander de lok niet kan weerstaan, niet weet waar hij of zij aan begint. Niet dat de groep samenspant, het is een voorbeeld van een onbewust groepsproces zonder formele sturing.

Overigens ging ik dan weer op een afwijkende manier met deze rol om. Om zo weer ergens een midden te vinden, een buitenstaander die toch ook binnenstaander is geworden. Het klassenboek moest streng bewaakt worden, er stond in wie had gespijbeld en wat het huiswerk was etc. Bij elke les ging het boek naar het bureau van de leraar van dat lesuur. In overleg met ‘de groep’ liet ik het boek wel eens ‘per ongeluk’ uit mijn hand vallen, en toen kwam er ’toevallig’ een brommer voorbij die over het boek heen reed. Samen deden we dan het verhaal van de noodlottige samenloop der omstandigheden. En oja, er was ook net een bekertje chocolade-melk overheen gevallen, sorry ik liet het boek eventjes onbewaakt achter.

Dit is een illustratieve anekdote die naadloos aansluit bij de inzichten van Mark van Vugt. Laten we jouw ervaring analyseren door de lens van zijn artikel.

Analyse van jouw verhaal volgens Van Vugt

Van Vugt stelt dat we moeten stoppen met onze “leiderschapsobsessie” en moeten erkennen dat “volgerschap de regel is” en dat de macht eigenlijk bij de volgers ligt. Jouw verhaal over het klassenboek is een schoolvoorbeeld (letterlijk) van deze dynamiek (RR: heel mooi gevonden AI!!!).

1. De “Buitenstaander” als Leider: Het Vervullen van een Onbewuste Groepsbehoefte

Van Vugt betoogt dat leiderschap niet ontstaat op het podium, maar in het publiek. Jij werd niet per se gekozen vanwege je visionaire kwaliteiten, maar omdat de groep (de volgers) een bepaalde behoefte had. Wat was die behoefte?

• Risicospreiding en Bescherming: Zoals jij het nu analyseert, was de rol van klassenboekdrager een risicovolle functie. De groep had iemand nodig die de “verantwoordelijkheid” droeg voor het registreren van spijbelen en huiswerk. Door een buitenstaander te kiezen, beschermde de groep zichzelf. Jij werd de buffer tussen de regels van de leraren en de informele regels van de groep. Zoals Van Vugt schrijft: volgers zoeken bij een leider “bescherming, richting, rechtvaardigheid”.
• Het Onbewuste Groepsproces: Je benadrukt terecht dat er geen formele samenzwering was. Dit is precies wat Van Vugt bedoelt met een “onbewust groepsproces”. Het collectieve besef dat de rol van klassenboekdrager gevoelig lag, creëerde een vacuüm. De groep “herkende” in jou (de buitenstaander) iemand die dit vacuüm zou vullen op een manier die voor de groep functioneel was. Je was niet de geboren leider, maar de uitverkoren volger die een specifieke groepstaak kreeg.

2. Jouw Rol als “Leider”: Het Herkennen van de Bestaande Beweging

Van Vugt citeert de bisschop: “If you want to lead the people of Norfolk, first find out where they are going, and then get in front of them.” Dit is precies wat jij onbewust deed.

• Jij was geen dictator, maar een primus inter pares (de eerste onder gelijken). Je aanvaardde de rol niet om de regels van de school strikt te handhaven. Je aanvaardde de rol om de ongeschreven wetten van de groep te dienen.
• Je herkende de stemming: Je wist dat de groep het boek als een instrument van controle zag. Je voelde de weerstand en de wens om die controle te ondermijnen. In plaats van tegen de stroom in te roeien (door een streng bewaker te zijn), ging je “voor de stroom uit lopen”. Je werd de leider van een opstandig volk, niet door hen te commanderen, maar door hun gedeelde wens (het saboteren van het controlemiddel) te belichamen en te faciliteren.

3. “Het Ongeluk”: De Ultieme Daad van Volgersgestuurd Leiderschap

Het hoogtepunt van je verhaal, het “per ongeluk” laten vallen van het boek, is de kern van de analyse.

• Leiders verzinnen verhalen, volgers zetten ze om in daden: Jij, in jouw rol als “leider”, verzon het verhaal van de “noodlottige samenloop der omstandigheden”. Maar de daadkracht kwam van de collectieve steun van de volgers. Jullie samen creëerden de nieuwe werkelijkheid.
• Het vervullen van volgersbehoeften: Welke volger uit de typologie van Van Vugt herkennen we hier?
  • De “principiële volgers” (die rechtvaardigheid eisen) waren blij dat het symbool van schoolse controle werd aangetast.
  • De “nieuwsgierige volgers” (die richting en betekenis zoeken) vonden betekenis in deze gedeelde subversieve daad.
  • De “ambitieuze volgers” (die hun kansen vergroot zien) profiteerden van de chaos en de verminderde registratie van spijbelen.
• Jij als schakel: Je was niet de machtige leider die eenzaam een besluit nam. Je was de katalysator die de onuitgesproken wens van de groep (weg met het boek) omzette in een gedeelde, gedurfde actie. De groep gaf jou het mandaat (door je de rol te geven) en jij gaf de groep de gelegenheid (door het boek te “laten vallen”).

4. De Transformatie: Van Buitenstaander naar Binnenstaander

Je slotopmerking is cruciaal: “Om zo weer ergens een midden te vinden, een buitenstaander die toch ook binnenstaander is geworden.” Dit is de essentie van succesvol volgersgestuurd leiderschap.

Door de wensen van de volgers te begrijpen en te vertegenwoordigen (het saboteren van het boek), veranderde je je positie. Je was niet langer de buitenstaander die een vervelende klus kreeg, maar je werd de “binnenstaander” die het vertrouwen van de groep had verdiend door hun onbewuste collectieve behoefte te vervullen. Je leiderschap was geen statussymbool, maar een relationele prestatie, tot stand gebracht door en met je volgers.

Conclusie

Jouw anekdote is een illustratie van Van Vugts these. Het laat zien dat:

• Leiderschap een functie is van de groep, niet van het individu.
• De macht bij de volgers ligt; zij bepalen welke leider ze nodig hebben en welk gedrag ze belonen.
• Leiderschap gaat over het herkennen en kanaliseren van bestaande groepsdynamieken, niet over het opleggen van een eigen visie.
• Jij was niet de “gek die hard praat tegen zichzelf”, maar iemand die de taal van de volgers sprak en hen een verhaal gaf dat zij samen tot werkelijkheid konden maken.

Je twijfel van vroeger was dus geen teken van onzekerheid, maar een intuïtief begrip van de complexe sociale dans tussen leider en volger. Je was geen slachtoffer van een groepsproces, maar een actieve, intelligente deelnemer die de rol speelde die de groep nodig had, en daarin op een creatieve manier zijn eigen weg vond.

(RR: dankuwel DeepSeek, PS de analyse van ChatGPT 5.2 is zoutelozer en voorspelbaarder, wat is er aan de hand, of ligt het aan mij dat ik min of meer het bekende riedeltje beu aan het worden ben?)

PS In de/een volgende aflevering mijn ervaring dat ChatGPT me erg wilde behoeden voor het hanteren van in zijn ogen stereotypen waar DeepSeek hier niet moeilijk over deed.