551 Rand (11): Nathaniel Branden en alvast 5 stellingen
Nathaniel Branden is een belangrijke persoon in het leven van Ayn Rand. Samen met zijn vrouw Barbara Branden heeft hij jarenlang in de inner circles van Rand verkeerd. Niet alleen intellectueel was Nathaniel dé Rand-expert bij uitstek, ook werd hij op een bijzondere manier de liefdes-partner van Rand. Uiteraard volgden er weer breuken op enig moment en gelukkig zijn daar in de loop van de tijd divers boeken over verschenen. Nathaniel is later een succesvol zelfstandig psycholoog geworden en heeft een aantal ‘zelfhulp’-boeken op zijn naam staan. Interessante vraag (lijkt me) is in hoeverre zijn psychologen-inzichten zijn gebaseerd op de werken van Rand. Nathaniel heeft als een van de weinigen het ontstaan van ‘Atlas Shrugged’ meegemaakt.
Nathaniel Branden beschrijft in zijn memoires zijn achttienjarige relatie met Ayn Rand, die begon in maart 1950 toen hij als twintigjarige student na een briefwisseling bij haar thuis werd uitgenodigd. De ontmoeting leidde tot een onmiddellijke en diepe intellectuele band, waarbij Rand hem al snel bestempelde als haar “intellectuele erfgenaam” en de meest consequente belichaming van haar filosofie. Samen met zijn vrouw Barbara en een selecte groep bewonderaars vormden zij een hechte kring die gekscherend “The Collective” werd genoemd, waarin Rands manuscripten werden gelezen en haar ideeën tot in detail werden besproken.
In januari 1955 begon een geheime seksuele affaire tussen Branden en Rand, die na een reeks gesprekken met “rationele” argumenten werd afgedwongen bij hun respectievelijke echtgenoten, Frank O’Connor en Barbara Branden. Branden was de centrale figuur in het professionaliseren van de beweging door de oprichting van het Nathaniel Branden Institute (NBI) in 1958, waarmee hij Objectivisme via lezingen en tape-transcripties verspreidde naar steden over de hele wereld. Gedurende deze periode ontwikkelde hij belangrijke psychologische theorieën over zelfvertrouwen en het concept van “sociale metafysica”, waarbij hij probeerde Rands filosofie te integreren met de psychologie.
De persoonlijke relatie tussen Branden en Rand raakte echter ernstig beschadigd door Rands langdurige depressie na de publicatie van Atlas Shrugged en Brandens eigen afnemende romantische interesse in haar. Branden werd verliefd op de jonge actrice Patrecia Gullison, een affaire die hij uit angst voor Rands reactie en de vernietiging van zijn werk bij NBI jarenlang geheim hield. De spanningen escaleerden tot een explosieve en gewelddadige breuk in de zomer van 1968, nadat Barbara Branden aan Ayn Rand de waarheid over Patrecia had onthuld.
Rand reageerde met een publieke verstoting in haar tijdschrift The Objectivist, waarin zij Branden beschuldigde van morele depravatie en ongespecificeerde financiële misstanden, zonder de werkelijke romantische context te noemen. Branden verhuisde vervolgens naar Los Angeles om een eigen carrière op te bouwen, waar hij zijn invloedrijke werk The Psychology of Self-Esteem publiceerde en een pionier werd in de zelfvertrouwen-beweging. In 1980, twee jaar voor Rands dood, vond een laatste opmerkelijke ontmoeting plaats tussen Rand en Brandens derde vrouw, Devers (RR: Nathaniel’s tweede vrouw Patrecia is door een vreemde samenloop van omstandigheden in haar eigen zwembad verdronken, een groot trauma in het leven van Nathaniel die zelf op dat moment afwezig was maar haar mogelijk had kunnen redden), waarbij Rand weliswaar weigerde Branden zelf te spreken, maar wel haar eenzaamheid en blijvende fascinatie voor zijn leven toonde.
Hieronder volgt een samenvatting in tabelvorm van de ervaringen van Barbara en Nathaniel Branden met betrekking tot de feiten rondom hun relatie met Ayn Rand, gebaseerd op hun respectievelijke memoires en getuigenissen.
| Aspect / Feitelijkheid | Overeenkomsten in Ervaring | Verschillen in Ervaring |
|---|---|---|
| De Eerste Ontmoeting (1950) | Beiden waren diep onder de indruk van Rands enorme, intense ogen en haar “dazzling” intellect. Beiden voelden zich direct “thuis” in haar aanwezigheid. | Nathaniel voelde zich als een “ridder geslagen” door haar erkenning. Barbara was aanvankelijk erg verlegen en merkte vooral de vrouw achter de verdedigingslinies op. |
| De “Collective” (Vriendenkring) | Beiden zagen de zaterdagavonden als het centrum van hun sociale en intellectuele leven. Beiden namen actief deel aan de deificatie van Rand als de “hoogste morele autoriteit”. | Nathaniel fungeerde als de onbetwiste leider na Rand; Barbara was de administrateur die de dagelijkse gang van zaken bij NBI regelde. |
| Aanvang van de Affaire (1954/55) | Beiden herinneren zich de “rationele” bijeenkomst waarin Rand de affaire afdwong als een logisch gevolg van hun gedeelde waarden. Beiden stemden in vanuit een mengeling van idealisme en schuldgevoel. | Nathaniel ervoer de affaire als een “triomf” en een erotische vervulling van zijn idealen. Barbara leed onder ernstige paniekaanvallen die zij (toen) niet aan de affaire koppelde. |
| Rands Psychologie | Beiden merkten op dat Rand mensen “aggrandiseerde” (verheerlijkte) tot personages uit haar boeken en hun menselijke feilbaarheid niet kon accepteren. Beiden zagen haar rages tegen studenten en vrienden. | Barbara zag in Rand vaak een “suffering child” en zocht naar de verborgen vrouwelijkheid. Nathaniel zag haar primair als “Mrs. Logic” en later als een “insane” kracht als het om hun relatie ging. |
| De Rol van Frank O’Connor | Beiden hielden van Frank, maar zagen hem als een passieve, schaduwachtige figuur in het huwelijk. Beiden wisten van zijn toenemende isolement en drankgebruik. | Barbara had een diepere emotionele band met Frank en identificeerde zich met hem als “mede-slachtoffer”. Nathaniel voelde zich vaak ongemakkelijk tegenover Frank, maar negeerde diens lijden grotendeels voor zijn eigen doelen. |
| De Breuk (1968) | Beiden beschrijven de finale confrontatie als gewelddadig, waarbij Rand Nathaniel meerdere keren in het gezicht sloeg. Beiden waren doelwit van de daaropvolgende publieke repudiatie. | Barbara was degene die uiteindelijk de waarheid over Patrecia aan Rand vertelde om haar eigen integriteit te redden. Nathaniel was degene die jarenlang een dubbelleven leidde. |
| Na de Breuk | Beiden herstelden hun carrières in Californië en bleven de basis van Rands filosofie (rede, individualisme) trouw. | Barbara zocht na Franks dood weer contact en had een laatste, relatief vredige ontmoeting met Rand. Nathaniel probeerde één keer te bellen, maar Rand hing direct op. |
Belangrijkste Inzichten:
- De rol van schuld: Barbara voelde zich schuldig omdat ze Nathaniel niet de passie kon geven die hij zocht, wat haar instemming met de affaire voedde. Nathaniel voelde zich schuldig omdat hij Rand niet langer romantisch begeerde terwijl hij haar intellectueel bleef aanbidden.
- Rewriting History: Beiden merkten op dat Rand na de breuk de geschiedenis herschreef door te beweren dat Nathaniel nooit iets had bijgedragen en dat de affaire nauwelijks had bestaan.
- Emotionele Repressie: Beiden erkennen nu dat de Objectivistische cultuur repressief was en dat zij hun eigen emoties (en die van anderen) vaak opofferden aan wat zij als “rationeel” beschouwden.
Alvast 5 stellingen (ik zie ze als aanvulling op de andere stellingen die ik nu bijna compleet heb), vandaar de nummering 11-15
Op basis van de indringende getuigenissen van Barbara en Nathaniel Branden kunnen we de eerdere lijst uitbreiden met stellingen die de diepere, vaak duistere paradoxen van Rands persoonlijkheid belichten. Deze nieuwe stellingen focussen op haar behoefte aan absolute trouw, haar destructieve omgang met ontrouw en haar neiging tot wraak.
11. Trouw als totale intellectuele overgave
Voor Rand was trouw niet slechts een kwestie van loyaliteit, maar van totale intellectuele instemming. Ze eiste dat haar vrienden haar filosofie niet alleen begrepen, maar in elk detail van hun leven toepasten. Wanneer iemand een afwijkende mening uitte, werd dit niet gezien als een meningsverschil, maar als een moreel verraad of “verraad aan de rede”. Dit leidde tot een klimaat waarin haar naasten “op eierschalen liepen”, uit angst om door haar “laserogen” als immoreel te worden bestempeld.
12. De paradox van de “rationele” affaire
Rands eigen ontrouw aan haar echtgenoot Frank werd door haar gepresenteerd als een strikt rationele beslissing. Ze dwong een ontmoeting af met de echtgenoten (Frank en Barbara) waarin zij verklaarde dat haar affaire met Nathaniel een logisch gevolg was van hun gedeelde waarden. Hoewel zij beweerde dat dit “geen opoffering” mocht zijn, laat de getuigenis van de Brandens zien dat dit voor Frank en Barbara een psychologische martelgang was, waarbij Frank vluchtte in passiviteit en alcoholisme.
13. Aggrandisering: Mensen als fictieve archetypen
Rand had de neiging om de mensen van wie ze hield te “aggrandiseren” (verheerlijken) tot de heroïsche figuren uit haar boeken. Ze kon hen niet als feilbare menselijke wezens zien; ze moesten genieën zijn om haar eigen theorie van “man-worship” te rechtvaardigen. Dit creëerde een “zelfgecreëerde kooi” voor zowel haarzelf als haar volgelingen: zij móésten perfect zijn volgens haar standaard, wat uiteindelijk leidde tot diepe eenzaamheid en een onvermijdelijke breuk met de werkelijkheid.
14. Wraak als morele zuivering
Wanneer Rand zich verraden voelde, zoals bij de definitieve breuk met Nathaniel in 1968, sloeg haar bewondering om in vileine wraaklust. Ze probeerde Nathaniel volledig uit de geschiedenis van het Objectivisme te wissen, saboteerde zijn boekcontracten en eiste dat hij publiekelijk als “immoreel monster” werd bestempeld. Haar wraak was in haar eigen ogen een act van gerechtigheid; omdat zij meende dat de schuld nooit bij haar kon liggen, moest de ander wel een “moreel gedegenereerd wezen” zijn.
15. De blinde vlek van de absolute rede
Rands grootste persoonlijke tragiek was haar overtuiging dat zij geen onbewuste emoties of tegenstrijdigheden kende. Ze geloofde dat al haar gevoelens het resultaat waren van bewuste, logische denkprocessen. Hierdoor was ze blind voor de emotionele ravage die ze aanrichtte. Zoals Barbara Branden opmerkte, zat Rand gevangen in haar eigen filosofie: ze kon niet toegeven dat ze leed onder afwijzing of ouderdom, omdat dat “onrationeel” zou zijn, waardoor ze haar eigen pijn en die van anderen rationaliseerde tot een onmenselijk dogma.
