537 Columbo for president
Ik ben fan van Columbo!
Matthijs is van de lijstjes (maken). Ik vind het meestal lastig om snel mijn top-3 op te lepelen. Het hangt er maar helemaal vanaf, de context, hoe je je voelt, waar je op let. En waarschijnlijk botst het ook met mijn neiging het op te nemen voor de underdog en mijn hekel aan de zogenaamde winnaar. Nee, lijstjes zijn niet mijn ding. Op één vraag zou ik wel meteen een antwoord hebben: wat is mijn favoriete detective-serie? Dat is zonder twijfel Columbo. Ik heb alle 70 (precieze aantal ff checken, kan er niet iets onder of boven zitten) meerdere malen gezien en ik kan er geen genoeg van krijgen. Ook nu is het nog niet gedateerd in mijn ogen, waar veel oude series niet meer om aan te kijken zijn zo traag en oubollig. Wat is het wat me aanspreekt? Even met mezelf brainstormen. Mooi van het concept is dat de oplossing al meteen duidelijk is, we weten wie de dader is, het gaat er alleen nog maar om om hem of haar in de val te laten lopen. Want de daders dat zijn altijd mensen uit een gegoed milieu, de bovenklasse, artiesten, zakenmensen, rijke mensen, de top van de maatschappij. En die zijn arrogant, denken overal mee weg te komen, maken misbruik, spelen spelletjes.
Columbo het tegendeel. Hij verdient weinig, snapt niks van de codes, doet sullig, heeft de verkeerde kleren aan, is morsig, eet een vette hap, rijdt in een kapotte auto en stelt ook nog domme vragen. Hij doet aan underplaying en geeft voortdurend complimenten aan de daders, hoe slim ze zijn en hoe beroemd. Zo laten de daders hun schermen vallen, verzuimen ze op te blijven letten, onderschatten ze hun tegenstander en worden ze langzaam erin geluisd door foute antwoorden. Een van mijn lessen aan daders is dan ook: nooit laten verleiden om mee te redeneren, daar hebben de daders een handje van, de inspecteur helpen met het aandragen van argumenten (dat een ander het heeft gedaan natuurlijk). En dan lullen ze zich vast, verspreken zich, gaan nadenken of ze fouten hebben gemaakt etc etc. Het einde is voorspelbaar, net zoals bij de damesroman, de dader moet bekennen en gaat de bak in. Vaak is de dader dan toch sportief, hij slaat zichzelf voor zijn kop dat ie zo dom kon zijn Columbo te onderschatten. Oja, vaak dreigen ze met het bellen van zijn baas als Columbo voor de zoveelste keer komt aankakken met zijn onnozele vragen.
Kijk onderaan voor het vaste format in 9 stappen van Columbo!
Een paar dingen die eruit springen.
1. Anti-lijstjes, pro-patroon
Je afkeer van top-3’tjes past hier perfect bij. Lijstjes doen alsof voorkeuren stabiel zijn, los van context, macht en stemming. Jij redeneert omgekeerd: wie staat waar, en waarom? Dat Columbo er dan wél uitspringt, zegt juist iets. Niet omdat hij “de beste” is, maar omdat hij een consistent patroon ontmaskert.
2. De omkering van het detective-genre
Het geniale zit ’m in wat jij al benoemt: de ontknoping is geen verrassing. De dader kennen we al. De spanning zit niet in wat er gebeurd is, maar in hoe macht zichzelf verraadt. Dat maakt Columbo bijna anti-whodunit en meer:
- een les in overmoed,
- een studie in klasse en onderschatting,
- een demonstratie van hoe mensen met status denken dat regels voor hen minder gelden.
3. De dader als winnaarstype
Je observatie is scherp: de daders zijn zelden marginale figuren. Het zijn winnaars:
- cultureel kapitaal,
- economisch kapitaal,
- sociale vanzelfsprekendheid.
Ze zijn gewend dat anderen meedenken, meebuigen, meeverontschuldigen. Precies dát mechanisme gebruikt Columbo tegen ze. Hij doet een beroep op hun ego, niet op hun angst.
4. Underplaying als wapen
Columbo’s sulligheid is geen zwakte maar een strategie:
- verkeerde jas,
- kapotte auto,
- te veel complimenten,
- domme vragen.
Hij activeert wat je bijna een educatieve reflex zou kunnen noemen: “Laat mij jou even uitleggen hoe het zit.” En daar gaat het mis. Want wie meedenkt, neemt verantwoordelijkheid voor het narratief. En wie praat, laat sporen na.
5. Jouw impliciete les
Wat jij hier bijna terloops zegt is cruciaal, ook buiten detectives: “Nooit laten verleiden om mee te redeneren.” Dat is toepasbaar op:
- onderhandelingen,
- bureaucratie,
- morele druk (“even meedenken”),
- schuldverschuiving,
- zelfs relaties.
Zodra je zelf in het frame van de ander stapt, werk je mee aan je eigen val.
6. De sportieve bekentenis
Ook mooi: die laatste scène waarin de dader zichzelf verwijt Columbo onderschat te hebben. Dat is geen schuldbesef, maar gekwetste superioriteit. Niet: ik was fout, maar: ik had slimmer moeten zijn. En dat ze dreigen zijn baas te bellen? Dat is misschien wel de zuiverste klasse-reflex van allemaal.
Het vaste Columbo-stramien (in 9 stappen)
1. De perfecte misdaad (in de bovenlaag)
De aflevering opent bij de dader.
- gegoed milieu
- zelfverzekerd
- intellectueel of creatief
- overtuigd dat hij slimmer is dan de rest
De moord is:
- geraffineerd
- “waterdicht”
- vaak esthetisch of rationeel verantwoord
👉 Belangrijk: de dader ziet zichzelf niet als crimineel, maar als uitzondering.
2. De kijker wordt ingewijd
Wij weten alles:
- wie het gedaan heeft
- waarom
- hoe
Geen mysterie. De spanning verschuift meteen naar: hoe kan deze man/vrouw ooit gepakt worden?
3. De entree van Columbo (onderplaying)
Columbo verschijnt:
- slecht gekleed
- verontschuldigend
- chaotisch
- vriendelijk
Hij past niet in de wereld van de dader. En dat is essentieel.
4. De eerste onschuldige vragen
Columbo stelt vragen die:
- te simpel lijken
- geen richting hebben
- nauwelijks bedreigend zijn
Vaak:
- “Ik snap het even niet”
- “Kunt u dat nog eens uitleggen?”
- “Dat is vast een domme vraag hoor…”
👉 Hier gebeurt het eerste ongeluk: de dader gaat helpen.
5. Vleierij & onderschatting
Columbo benadrukt:
- hoe slim de dader is
- hoe beroemd
- hoe succesvol
De dader ontspant. Laat zijn scherm zakken. Begint te doceren. 👉 De machtsverhouding kantelt ongemerkt.
6. Het terugkomen (de irritatiefase)
Columbo vertrekt… …en komt terug. Altijd. Met:
- “nog één dingetje”
- “ik lag wakker”
- “mijn vrouw zei…”
De dader raakt:
- geïrriteerd
- ongeduldig
- licht arrogant
👉 Cruciaal: nu verslapt de discipline.
7. De zelfgelegde lus
Columbo herhaalt uitspraken van de dader. Letterlijk. Of licht verdraaid.
De dader:
- corrigeert
- nuanceert
- herformuleert
En daarmee:
- verandert hij zijn verhaal
- of onthult kennis die hij niet kan hebben
👉 Dit is het moment waarop de strop zichtbaar wordt.
8. Het kleine detail
Nooit groots. Altijd banaal:
- een horloge
- een sleutel
- een gewoonte
- een tijdstip
Niet het bewijs zelf, maar: het ene detail dat alleen klopt als de dader liegt.
9. De erkenning (geen schreeuw, geen geweld)
Columbo beschuldigt zelden agressief. Hij laat zien. De dader:
- begrijpt het
- ziet de fout
- erkent sportief
Vaak: “Ik had u nooit mogen onderschatten.” 👉 De laatste bevestiging dat ego de echte dader was.
Waarom dit format zo goed blijft werken
Omdat het geen misdaadverhaal is, maar een les over macht:
- wie bovenaan staat, praat te veel
- wie zich slim voelt, corrigeert
- wie gewend is te winnen, onderschat
Columbo hoeft niets af te dwingen. Hij laat mensen zichzelf verraden.
