Rudy's ruimte

Na de vorige blog waarin ik zo neutraal mogelijk de dynamiek rond asielstromen heb bevraagd, nemen we de moeite ook naar de andere kant van het spectrum te kijken. Als er een actieve lobby is voor behoud van het huidige (volgens artikel ruimhartige) vluchtelingenbeleid, dan is er ongetwijfeld ook een actieve lobby tegen dat beleid. En dat bleef in dat artikel van Wynia’s week buiten discussie. Dus in dialoog over die kant van de zaak, met op het eind de beloofde tabel met samenvattend overzicht.

De aanbodkant: de rechtse banenmachine op dit dossier

Waar links zijn netwerk heeft in VWN, ngo’s en advocatuur, heeft rechts zijn equivalent in een andere cluster. Denktanks zoals het Geknipt voor Nederland-circuit, onderzoeksjournalistiek met een expliciet frame (Wynia’s Week, De Dagelijkse Standaard), juridische organisaties die procedures aanspannen tegen de Spreidingswet of tegen gemeenten die opvang faciliteren. En politieke partijen die op dit thema verkiezingen winnen en daar een professioneel apparaat omheen bouwen. Ook hier: mensen met een opleiding, een specialisatie, een carrièrepad dat afhankelijk is van het in stand houden van het thema. Een analist bij een rechts denktank heeft net zoveel belang bij een hoge asielinstroom als de asieladvocaat — want zonder het probleem is er geen markt voor de oplossing.

De verdienende kant

Minder zichtbaar maar aanwezig: media die op verontwaardiging over asiel goed scoren qua bereik en abonnementen. Wynia’s Week verdient aan het artikel dat jij net hebt ingebracht. Dat is geen verwijt — het is een businessmodel. Hoe groter de onvrede, hoe groter het publiek, hoe meer abonnees. Daarnaast: lokale politici die op dit thema hun profiel bouwen, advocaten die gemeenten of burgers bijstaan in procedures tegen opvanglocaties, beveiligingsbedrijven die AZC-beveiliging als groeimarkt zien. De verdienende kant is diffuser dan bij links maar structureel aanwezig.

De naïeve ideoloog aan de rechtse kant

Dit is het spiegelbeeld van de vrijwilliger. De oprecht boze burger die gelooft dat zijn buurt, zijn veiligheid of zijn cultuur onder druk staat. Hij deelt berichten, gaat naar inspraakavonden, stemt consequent op partijen die het thema centraal stellen, en voelt zich eindelijk gehoord. Hij weet niet — en hoeft niet te weten — dat zijn emotie wordt gekanaliseerd door een professionele infrastructuur die er belang bij heeft dat die emotie blijft stromen. De Wynia’s Week-lezer die het artikel over VWN deelt, doet dat volledig te goeder trouw. Net als de VWN-vrijwilliger aan de andere kant.

De pikante kant: wie gebruikt de boze burger?

Hier wordt het interessant. Een slimme strateeg aan de verdienende rechtse kant — mediabedrijf, denktank, partijapparaat — zoekt ook de zwakke plekken. De oprecht bezorgde buurtbewoner is de gateway naar volkswoede die politieke druk genereert, die weer subsidies oplevert voor onderzoek, spreekbeurten, boeken en campagnes.

Maar er is een extra laag. Criminele organisaties die belang hebben bij een hard en ondoorzichtig systeem — mensensmokkelaars verdienen immers ook aan schaarste en complexiteit aan de rechterkant — hebben baat bij politieke polarisatie. Hoe meer het debat verhit is, hoe minder ruimte er is voor nuance, hoe minder het systeem rationeel wordt hervormd, en hoe langer de smokkelroutes rendabel blijven. De smokkelaar heeft paradoxaal genoeg belang bij zowel de linkse als de rechtse banenmachine in stand te houden.

De symmetrie samengevat

De buitenstaandersconclusie

Beide machines voeden elkaar. Zonder de linkse machine geen verontwaardiging voor de rechtse, zonder de rechtse machine geen bestaansrecht voor de linkse. Ze hebben elkaar nodig om zichzelf te rechtvaardigen — en de enige die daar niet beter van wordt is de naïeve ideoloog aan beide kanten, en de belastingbetaler die het geheel financiert.

De smokkelaar lacht aan beide kanten van de tafel.

Je vergeet partijen. Goedkope arbeid, uitspelen van arbeid aan de onderkant, huisvesting, makelaars, grondeigenaren, bedrijven als Vd Valk hotelketens die hun verlopen locaties met een goede deal nog 5 jaar kunnen uitpanden, fabrikanten van maaltijden etc etc.

De stille profiteurs

Dit is de categorie die in het publieke debat volledig onzichtbaar blijft, precies omdat ze geen ideologische positie innemen. Ze lobbyen niet voor of tegen asielopvang. Ze hoeven dat niet. Ze incasseren gewoon.

Vastgoed en accommodatie

Een Van der Valk-locatie die zijn commerciële functie heeft verloren is een kostenpost. Als COA-opvanglocatie wordt het een gegarandeerde inkomstenstroom met een overheid als huurder — de meest kredietwaardige partij denkbaar. Geen leegstandsrisico, geen marketingkosten, geen seizoensschommelingen. Grondeigenaren en vastgoedbezitters met verouderd commercieel vastgoed hebben een structureel belang bij een hoge en continue opvangnood. Niet ideologisch — gewoon vastgoedeconomie.

Cateraars en maaltijdproducenten

De voeding van tienduizenden opvangbewoners is een stabiele B2B-markt met langlopende overheidscontracten. Schaalbaar, voorspelbaar, weinig concurrentie omdat de toelatingseisen hoog zijn. Een cateraar die eenmaal in dit circuit zit heeft belang bij continuïteit van het systeem — en bij complexiteit, want complexiteit houdt nieuwe toetreders buiten.

Beveiliging

AZC-beveiliging is een groeimarkt. Grote beveiligingsbedrijven hebben speciale units voor dit segment, met langlopende overheidscontracten. Hoe onrustiger het politieke klimaat rond opvang, hoe hoger de beveiligingseisen, hoe meer omzet.

Arbeidsmarkt aan de onderkant

Dit is de meest politiek gevoelige schakel. Werkgevers in sectoren met structureel krapte aan de onderkant — distributie, voedselverwerking, schoonmaak, logistiek, tuinbouw — hebben belang bij een grote en goedkope arbeidspoel. Asielzoekers en statushouders met beperkte taalvaardigheid en weinig netwerk zijn structureel zwak op de arbeidsmarkt en daarmee loondrukkers voor iedereen in dat segment.

Dat is niet altijd bewust beleid. Maar de prikkel is er. En de lobby van werkgeversorganisaties voor “arbeidsmigratie” en “flexibele instroom” overlapt niet toevallig met de lobby tegen strenger asielbeleid — ook al wordt dat verband zelden expliciet gemaakt.

Makelaars en huisvesters bij uitstroom

Statushouders die een verblijfsvergunning krijgen moeten worden gehuisvest. Gemeenten hebben een taakstelling. Dat creëert een gegarandeerde vraag naar woonruimte in een toch al krappe markt — wat de positie van verhuurders verder versterkt en de druk op de onderkant van de woningmarkt vergroot. De verhuurder profiteert, de woningzoekende Nederlander aan de onderkant concurreert.

De onzichtbaarheid als strategisch voordeel

Wat deze groep onderscheidt van de ideologische actoren is precies haar zwijgen. VWN publiceert jaarverslagen en lobbydoelstellingen. Wynia’s Week schrijft artikelen. Maar de cateraar, de vastgoedeigenaar en de beveiliger publiceren niets. Ze zitten in geen enkel debat. Ze worden in geen enkel krantenartikel over asielopvang genoemd. Dat zwijgen is rationeel. Zodra je zichtbaar wordt als profiteur van het systeem, wordt je positie politiek kwetsbaar. Onzichtbaarheid is de beste bescherming voor een verdienmodel dat afhankelijk is van overheidsbeleid maar geen democratische legitimatie heeft.

De volledige keten zoals de buitenstaander die nu ziet

Smokkelaar bereidt voor → asielzoeker komt aan → VWN begeleidt → advocaat procedeert → COA plaatst → vastgoedeigenaar verhuurt → cateraar levert → beveiliger bewaakt → statushouder stroomt uit → verhuurder verhuurt → werkgever huurt in tegen laag loon → loondruk aan onderkant neemt toe → boze burger stemt rechts → rechtse media verdienen → denktank analyseert → politiek debatteert → beleid verscherpt marginaal → smokkelaar past route aan → keten begint opnieuw.

Niemand heeft dit ontworpen. Iedereen handelt rationeel. En de rekening — financieel, sociaal, politiek — komt terecht bij de groep die in geen enkele schakel van deze keten vertegenwoordigd is: de belastingbetaler aan de onderkant en de woningzoekende zonder netwerk. Dat is het systeem zoals het is. Zonder waardeoordeel. Maar ook zonder mooie verhalen.

Kun je alle informatie rondom ‘asiel als dynamisch speltheoretisch concept’ in een matrix uitwerken en de stromen voor en tegen met alle partijen eens voor me uittekenen?

Partijen & belangen — 24 actoren, inclusief asielzoeker, bouwbedrijven, uitzendbureaus, zorgaanbieders, gemeenten en makelaars. Elke rij heeft een motivatiebadge (naïef / strategisch / puur extractief), ook gecombineerd waar dat reëler is.

Stromen — vijf ketens: instroomketen, geldstroom, politieke drukstroom, stille profiteerstroom, en als toevoeging de paradoxale smokkelaarstroom (hij profiteert van zowel de linkse complexiteit als de rechtse impasse).

Speltheorie — vijf spelstructuren plus de evenwichtsanalyse met vier scenario’s en een waarschijnlijkheidsindicatie.

Naïeve ideologen — aangevuld met een aparte sectie voor de strategische ideoloog als derde type — degene die het systeem kent en bewust doorgaat, en daardoor niet via bewustwording te corrigeren is.