boek&film overig

621 Infographic: de kunst van het tegendenken

Stratum & Liefland — De kunst van het tegendenken Besluitvorming in vier lagen
Waarom besluiten mislukken — en wat je eraan kunt doen

De kunst
van het beslissen

Goede besluitvorming vereist meer dan rekenen. Ze vraagt om het herkennen van verborgen kosten, denkfouten, systeemeffecten — en de bescheidenheid om te weten waar de kennis ophoudt.

2 soorten fatale fouten

Je doet wat je niet had moeten doen — of je laat na wat je had moeten doen. Beide zijn even kostbaar. Alleen de eerste is zichtbaar.

Fout 1 — de commissiefout
Slecht plan
toch uitvoeren
  • Groupthink & napraten
  • Geen alternatieven bekeken
  • Verborgen belangen op de achtergrond
  • Onveilige sfeer — kritiek niet welkom
  • Tijdsdruk & macht der gewoonte
Fout 2 — de omissiefout
Goed plan
toch niet uitvoeren
  • Korte-termijn eigenbelang wint
  • “De ander doet het ook niet”
  • Gewoonte & inertie
  • Hulp van anderen niet durven vragen
  • “Vanzelf goed komt het wel”
Het raamwerk — vier lagen van besluitvorming
1
Beslisboom
Rationeel · slow thinking
Doel helder maken Ingreep benoemen Rendement berekenen Belangen in kaart Constructie bouwen Follow the money
2
Verborgen kosten
Uitbreiding · still rational
Organisatiekosten Toezichtkosten Onderhandelingskosten Opportunity costs Adverse selection
3
Denkfouten
Psychologie · fast thinking
NUDGES-aanpak Disney-strategie Postmortem Wisseling van positie Wereldmodel verruimen Ritual dissent
4
Systeemdenken
Meta-positie · buiten de arena
Systeemplaatjes Collateral damage herkennen Onbedoelde bijeffecten Economisch model doorgronden Zwarte zwaan verwachten
Kahneman — hoe het brein beslist
Snel
Systeem 1 — fast thinking
  • Goedkoop, automatisch, intuïtief
  • Werkt met wat al op de plank ligt
  • Beantwoordt de vraag die het kan
  • Domineert de meeste echte besluiten

“Als systeem 1 geen antwoord vindt, vervangt het stilletjes de vraag door een die hij wél kan beantwoorden.”

Traag
Systeem 2 — slow thinking
  • Duur, bewust, analytisch
  • Kan systeem 1 corrigeren — maar kost energie
  • Wordt pas geactiveerd bij echte problemen
  • De beslisboom is een systeem 2-instrument

“Systeem 2 investeert pas in betere vuistregels als de fouten van systeem 1 echte slachtoffers beginnen te maken.”

N-U-D-G-E-S — structuur voor betere besluiten
N iNcentives Wat zijn de prikkels? Wie wordt er beter van?
U Understand Begrijp de feiten in relatie tot het probleem
D Defaults Bied een beperkt aantal kern-keuzes aan
G Give feedback Geef tussentijdse terugkoppeling om bij te sturen
E Expect error Ga ervan uit dat het misgaat — dan ontdek je wat je kunt voorkomen
S Structure Breng het vraagstuk terug tot zijn kern
Postmortem — leren van fouten vóór en ná
Postmortem verleden
Waarom mislukte het?

Kijk terug op vergelijkbare projecten. Welke fouten werden gemaakt? Wat werd genegeerd? Welke signalen waren er al vroeg?

Nu — het besluit
De herstelstrategie

Ontdek welke fouten je kunt corrigeren. Pas de aanpak aan vóórdat de ingreep in gang is. Dit is het moment.

Postmortem toekomst
Wat gaat er mis?

Doe alsof het project al bijna is afgerond. Vraag: wat ging er fout? Hoe had je het anders gedaan? Leer nu van fouten die nog komen.

Disney-strategie — drie posities, één casus
D
Positie 1
De dromer

Alles mag. Geen beperkingen. Wat zou je willen als alles mogelijk was? Genereer ideeën zonder oordeel.

R
Positie 2
De realist

Hoe maak je het waar? Wat zijn de stappen, de middelen, de planning? Vertaal de droom naar uitvoering.

C
Positie 3
De criticus

Wat ontbreekt? Wat kan er misgaan? Niet om te vernietigen — om te verbeteren. Tegendenken als constructieve daad.

De grens van kennis
ZwarteZwaan
Taleb — het onvoorzienbare
Verwacht het onverwachte — of neem je verlies

Eeuwenlang kenden Europeanen alleen witte zwanen. Totdat Australië werd ontdekt. Er zijn dingen die je niet ziet maar die er wél zijn.

Bekend onbekend
Je weet dat je het niet weet. Hiervoor zijn scenario’s.
Onbekend onbekend
Je weet niet eens dat je het niet weet. Hiervoor is bescheidenheid.
Twintig stellingen — de essentie
1
Kennis verplaatst de blindheid. Ze heft haar niet op.
2
Begin altijd met rekenen. Niet omdat rekenen de waarheid geeft — maar omdat het de leugen zichtbaar maakt.
3
Rendement is niet wat iets kost. Rendement is de mate waarin een inspanning je dichter bij je doel brengt.
4
De echte kosten zitten niet in de begroting. Ze zitten in het organiseren, het gedoe, de gemiste kansen.
5
Volg het geld. Niet als cynisch gebaar — als analytische discipline.
6
Belangen zijn geen vuil. Ze zijn informatie. Wie ze wegpoetst, maakt het proces mooier en slechter.
7
Belangen hoeven niet te worden overwonnen. Ze kunnen worden gefuseerd.
8
Wij denken niet om te besluiten. Wij besluiten — en denken daarna om het te rechtvaardigen.
9
Systeem 1 antwoordt op de vraag die het kan beantwoorden. Niet op de vraag die jij stelde.
10
Een denkfout herkennen garandeert niet dat je haar omzeilt.
11
Tegendenken is geen pessimisme. Het is de meest constructieve daad: een plan beter maken dan het was.
12
Ga er vooraf van uit dat het misgaat. Niet om defaitistisch te zijn — maar om te ontdekken wat je nog kunt voorkomen.
13
Wie altijd dezelfde rol speelt, ziet altijd hetzelfde. Ruil van positie.
14
Elke maatregel heeft gevolgen die niemand bedoelde. Dat zijn geen bijzaken — dat is het systeem dat antwoordt.
15
Een systeem heeft geen intentie, maar het heeft een logica. Die logica is te leren lezen.
16
Hoe groter de kring van betrokkenen, hoe groter de zoekruimte voor oplossingen.
17
Er is wat je niet weet dat je niet weet. Daarvoor zijn scenario’s. En er is wat je niet weet dat je niet weet dat je niet weet. Daarvoor is bescheidenheid.
18
De beslissing die niemand neemt — omdat iedereen aanneemt dat een ander haar neemt — is de gevaarlijkste van allemaal.
19
Tegendenken maakt besluiten beter. Niet perfect. De zwarte zwaan bestaat.
20
Verwacht het onverwachte — en neem dan je verlies.
De kunst van het tegendenken — Stratum & Liefland Besluitvorming · Vier lagen · Twintig stellingen
Print Friendly, PDF & Email
Previous Post Next Post
@media print { /* Verberg alle ongewenste onderdelen */ header, .site-header, nav, .main-navigation, .sidebar, .site-sidebar, aside, footer, .site-footer, .widget-area, .breadcrumbs, .post-meta, .related-posts, .comments-area, .print-hide { display: none !important; height: 0 !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; overflow: hidden !important; } /* Verberg ook bepaalde vaste*