Rudy's ruimte

Nabrander over Claude, ik las mijn prompt nog eens goed want ik miste wat zaken die ik zelf had ingebracht over mythes rondom ondernemerschap. Dan blijkt als je de machine nog een zetje geeft, dat er nog een hele staart achteraan komt. Ook de geplande veroudering uit de vorige blog wordt nu spontaan opgelepeld door Claude.

Ik zie dat je hierboven nog niet alle mythes hebt genoemd zoals in de tekst wel te vinden zijn. Ik noem de mythe dat de klant op nummer 1 staat. Kun je nog een poging doen me een aantal missende mythes te noemen die ook in dit rijtje zouden horen?

Goede observatie. Hier zijn de mythes die ik eerder oversloeg:

“De klant staat centraal”

De klassieke vrije markttheorie zegt dat consumenten soeverein zijn — bedrijven dienen hun voorkeuren. De praktijk: prijsafspraken, dark patterns in UX design (bewust verwarrende interfaces om mensen meer te laten betalen of abonnementen te laten vergeten), planned obsolescence, en surveillance-kapitalisme waarbij de klant niet de koper is maar het product. Google en Facebook verkopen jouw aandacht aan adverteerders. De klant staat centraal als retorisch schild, niet als operationeel principe.

“Concurrentie drijft kwaliteit omhoog”

In theorie. In de praktijk drijft concurrentiedruk vaak naar de bodem: goedkoopste materialen, kortste houdbaarheidsduur, laagste lonen in de keten. De race to the bottom is minstens zo’n sterk mechanisme als de race to the top. Zie de fast fashion industrie, of hoe supermarktketens leveranciers uitknijpen.

“De ondernemer begon met niets”

Het zelfgemaakte mens-verhaal. Onderzoek toont consistent aan dat de belangrijkste voorspellers van ondernemerssucces zijn: toegang tot startkapitaal, sociaal netwerk, en de financiële buffer om vroege mislukkingen te overleven. Dat zijn alle drie sterk gecorreleerd met de klasse waarin je geboren wordt.

“Winst is het bewijs van maatschappelijke waarde”

Winst is het bewijs dat je meer hebt ontvangen dan je hebt uitbetaald — aan werknemers, toeleveranciers, of de samenleving via belastingen. Het is een boekhoudkundige grootheid, geen moreel oordeel. Sigarettenproducenten, gokbedrijven en wapenhandelaren zijn winstgevend. Leraren, verpleegkundigen en mantelzorgers leveren enorme maatschappelijke waarde maar scoren slecht op winst. De verwarring tussen die twee is ideologisch, niet analytisch.

“Ondernemers nemen de maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus — CSR”

Corporate Social Responsibility is grotendeels een PR-discipline. Milton Friedman zei het al openlijk in 1970: de enige verantwoordelijkheid van een bedrijf is winst maken voor aandeelhouders. CSR-rapporten, duurzaamheidsdoelstellingen en diversiteitscommissies zijn zelden structureel verankerd in bedrijfsvoering, en verdwijnen als eerste bij tegenvallende kwartaalcijfers. Greenwashing is het meest zichtbare symptoom.

“De vrije markt reguleert zichzelf”

Het zelfcorrigerend vermogen van markten is het centrale geloofsartikel — maar markten produceren ook structureel externaliteiten die ze zelf niet oplossen: vervuiling, financiële crises, gezondheidszorgongelijkheid. 2008 was geen uitzondering maar een demonstratie van het principe. Zonder externe regulering tenderen markten naar concentratie, niet naar evenwicht.

“Groei is altijd goed”

De ondernemer die niet groeit faalt — dat is het axioma. Maar groei als enige succesmaatstaf produceert bedrijven die groeien ten koste van winstgevendheid (Uber, WeWork), ten koste van het milieu, of ten koste van de kwaliteit van hun eigen product. Steady-state economie — bedrijven die stabiel en winstgevend zijn zonder te groeien — past conceptueel niet in het dominante narratief, terwijl het voor de meeste kleine ondernemers de gewone werkelijkheid is.

Eigenlijk is de overkoepelende meta-mythe dat al deze afzonderlijke mythes samen een coherent wereldbeeld vormen. Dat doen ze niet — ze spreken elkaar voortdurend tegen. Maar ze hebben één gemeenschappelijke functie: de bestaande verdeling van macht en inkomen presenteren als natuurlijk, verdiend en onvermijdelijk.