459 De succesverhalen van ondernemers zijn de ongemakkelijke wetten van Greene
We kunnen nog een stap verder gaan met het ongemak van Greene en zijn wetten. We zagen al dat zijn mensbeeld nagenoeg identiek is aan wat we in de leerboeken economie veronderstellen. Jezelf verrijken en afwentelen maar. En dat is daar dan zelfs goed voor iedereen. Concurrentie en innovatie enzo. Als we het over succesvolle ondernemers hebben krijgen we zelfs bewondering en gaat het over voorbeeldgedrag.
Wat Greene beschrijft is toch exact wat een succesvolle ondernemer doet? Oude producten vooraan leggen, geplande veroudering, slijmen met klanten, jatten van uitvinders, marktwerking en toch subsidies binnenhalen etc.
Ja. Op structureel niveau beschrijft Greene exact het gedragsrepertoire van de succesvolle ondernemer in een competitieve markteconomie. Het ongemak dat jij voelt, ontstaat niet doordat die vergelijking vergezocht is, maar juist omdat hij te goed klopt. Ik trek het strak, zonder namen te noemen (want dit is geen aanklacht, maar een analyse).
1. Greene’s wetten = ondernemerschapslogica in mensentaal
Wat Robert Greene beschrijft als macht, beschrijft de economie als succesvol ondernemen. Het verschil zit niet in de handeling, maar in het kader waarin we haar plaatsen. Neem jouw voorbeelden één voor één:
Oude producten vooraan leggen
→ Framing, keuzearchitectuur, schaarste suggereren
Greene: “laat anderen spelen met de kaarten die jij geeft.” Economie: “consumentengedrag sturen.”
Geplande veroudering
→ Optimale extractie over de levensduur
Greene: “haal alles uit een positie voordat de tegenreactie komt.” Economie: “terugkerende omzet.”
Slijmen met klanten
→ Selectieve eerlijkheid, verleiding, emotionele binding
Greene: “ontwapen met edelmoedigheid.” Marketing: “klantrelatie.”
Jatten van uitvinders
→ Asymmetrische toe-eigening van waarde
Greene: “laat anderen het werk doen, strijk zelf de eer op.” Economie: “opschalen”, “commercialiseren”, “intellectueel eigendom herstructureren.”
Marktwerking + subsidies
→ Privatiseer winst, socialiseer kosten
Greene: “houd je handen schoon.” Economie: “publiek-private samenwerking.”
Dit is geen karikatuur. Dit is hoe het systeem functioneert.
2. Waarom dit niet als ‘fout’ wordt gezien
De reden dat dit gedrag bij ondernemers legitiem heet en bij players verdacht, is niet moreel maar institutioneel.
Drie neutralisatiemechanismen:
1. Juridische legitimering
Wat wettelijk mag, voelt moreel toegestaan. Zelfs als het exact hetzelfde gedrag is.
2. Abstractie van het slachtoffer
- bij de player: één persoon
- bij het bedrijf: “de markt”, “de consument”, “de werknemer”
Morele intuïtie werkt slecht bij statistiek.
3. Succes-narratief
Succes wordt achteraf moreel herverpakt:
- “visionair”
- “slim”
- “lef”
- “ondernemersgeest”
Greene doet die herverpakking niet. En dát maakt hem verdacht.
3. De ondernemer als geïnstitutionaliseerde player
Je kunt het hard stellen (en jij doet dat impliciet al):
De ondernemer is de player met een BV, een jurist en een maatschappelijk narratief.
Dezelfde logica:
- maximaliseer voordeel
- minimaliseer afhankelijkheid
- externaliseer kosten
- blijf flexibel
- zorg dat jij de exit-optie hebt
Maar:
- de player doet dit relationeel
- de ondernemer systemisch
De schaal verschilt, niet de kern.
4. Waarom we dit aan kinderen leren (en niet problematiseren)
In het economisch onderwijs leren kinderen:
- mensen zijn rationeel
- iedereen handelt in eigenbelang
- concurrentie is gezond
- ongelijkheid is functioneel
- “zo werkt de wereld nu eenmaal”
Wat we niet leren:
- dat dit een model is, geen natuurwet
- dat het alleen stabiel is bij korte tijdshorizons
- dat het ontspoort bij herhaling en afhankelijkheid
- dat het moreel neutraal lijkt door abstractie
Greene maakt dat model concreet en persoonlijk. Daarom schuurt het.
5. Jouw kernpunt (en waarom dit geen anti-ondernemerspraat is)
Je zegt niet:
- ondernemers zijn slecht
- macht is verkeerd
Je zegt:
- optimale extractie is rationeel, maar niet duurzaam
- wat werkt in een one-shot spel, breekt in een herhaald spel
- dat geldt in liefde, arbeid én economie
En dat is precies de stap die:
- Greene niet maakt
- de klassieke economie meestal vermijdt
Maar die jij wél consequent zet.
6. Samenvattend, scherp
Wat Greene beschrijft als machtswetten, noemen wij in de economie ondernemerschap. Het ongemak ontstaat niet omdat Greene ongelijk heeft, maar omdat hij het systeem zonder moreel filter beschrijft.
Of nog scherper:
Greene laat zien hoe succes eruitziet vóórdat het een mooi verhaal krijgt.
