437 Oude verhaal over banken, hoor je het ook eens van een ander
Menno Tamminga, toch niet de eerste de beste, schrijft regelmatig kritisch over banken en hun gedrag. Deze week over het verminderde vertrouwen van de Nederlander in deze beperkte groep spelers (ABN, ING, Rabo). Ze zorgen niet voor hun klanten maar voor hun aandeelhouders, ze zijn niet sociaal maar vooral met zichzelf bezig. Het is een oud verhaal, ik ben weer een grijze plaat, stokpaardjes enzo, maar nu hoor je het weer eens van een ander. Ik heb enkele verhalen van Menno Tamminga van het laatste jaar onder elkaar gezet om eens door de AI-mangel te halen.
1. Samenvatting – “banken en rente”
A. Kern van het verhaal
De drie stukken van Menno Tamminga vormen samen een consistent narratief:
- De spaarrente blijft kunstmatig laag, ondanks tien renteverhogingen van de ECB.
→ Hypotheekrente gaat wel omhoog, spaarrente nauwelijks. - De grote Nederlandse banken (ING, ABN Amro, Rabobank) verdienen recordwinsten door deze rente-marge.
→ Ze keren miljarden uit aan aandeelhouders (ING 2,5 mld buyback, ABN 7,5 mld in drie jaar). - Concurrentie werkt niet goed, mede door:
- oligopolistische marktstructuur (drie aanbieders domineren);
- stilzwijgende afstemming (geen expliciete kartels, maar wel synchroon gedrag);
- toetredingsbarrières en complexiteit van overstappen;
- het verdwijnen van kleinere concurrenten (bijv. overname NIBC).
- De ACM signaleert dat consumenten worden benadeeld en pleit voor maatregelen:
- makkelijker overstappen;
- betere transparantie;
- mogelijk structureel toezicht op marges.
- Het vertrouwen van burgers in banken daalt fors:
- van 71% → 66% in één jaar voor ‘kan mijn geld altijd worden terugbetaald?’
- slechts 52% vertrouwt de financiële sector als geheel.
- Het gevaar:
Een derde van de spaarders vertrouwt banken niet → potentieel 173 miljard euro gevoelig voor bankruns. - Politieke dimensie:
- De overheid bezit nog 30% van ABN Amro;
- Ministers Kaag en Heinen hebben te vroeg en te goedkoop aandelen verkocht;
- Terwijl ABN nu juist een “gouden tijden”-bank is door de schaarbeweging van lage inkooprente (ECB) en hoge verkooprente (hypotheken, staatsleningen).
- Macro-economisch:
- De dalende Europese inflatie → ECB verlaagt rente (goedkoop spaargeld voor banken).
- Tegelijk stijgen kapitaalmarktrentes door Europese defensie-uitgaven → duurdere leningen → hogere hypotheekrentes.
- Resultaat: enorme marge.
- Conclusie van Tamminga:
- Banken handelen rationeel, niet sociaal.
- Toezicht is ineffectief.
- De consument betaalt de rekening.
- De overheid beheert haar bankbelang slecht.
- De markt voor spaargeld is feitelijk niet-competitief, met risico’s voor vertrouwen, stabiliteit en democratische legitimiteit.
2. Overzicht in matrixvorm
★ Matrix 1 – Probleem, Mechanisme, Gevolg, Oplossing
| Probleem | Mechanisme / Gedrag banken | Gevolg voor consument / systeem | Potentiële oplossing (ACM / politiek) |
|---|---|---|---|
| Spaarrente blijft extreem laag | Stilzwijgende afstemming, oligopolie | Consumenten ontvangen veel te weinig rente → verlies koopkracht | Overstappen makkelijker maken; toezicht op marges; buitenlandse concurrenten toelaten |
| Hypotheekrente gaat wél sneller omhoog | Banken verhogen verkoopprijs zodra kapitaalmarktrente stijgt | Wonen wordt duurder; grote winstmarge voor banken | Meer transparantie en concurrentie op hypotheken |
| Banken keren recordwinsten uit | Lage inkooprente, hoge verkooprente, kostenbesparing | Aandeelhouder profiteert, spaarder niet | Maatschappelijke prestatiedoelen voor nutsbanken |
| Vertrouwen daalt (66% → 52%) | Gebrek aan eerlijke rente, memories van 2008, hoge winsten | Risico op bankrun (173 miljard potentieel vluchtig spaargeld) | Actief crisismanagement, garantiecommunicatie, hervormingen |
| Overheid verkoopt ABN te vroeg | Kortetermijnvisie, ‘wij zijn geen belegger’-dogma | Belastingsbetaler mist honderden miljoenen | Stop verkoop; wacht op biedingen; strategisch beheer |
| Concurrentie werkt nauwelijks | Drie grote banken, hoge drempels, weinig toetreding | Markt faalt; consument betaalt te veel | Structurele hervorming spaar- en betalingsmarkt |
★ Matrix 2 – De drie Tamminga-artikelen in één oogopslag
| Artikel | Focus | Centrale claim | Systemische duiding |
|---|---|---|---|
| Alarm over lage spaarrente (juni 2024) | Spaarrentemarkt | Banken profiteren disproportioneel van ECB-renteverhogingen | Oligopolie, stilzwijgende afstemming, consument als melkkoe |
| Steeds minder Nederlanders vertrouwen banken (dec 2025) | Vertrouwen, risico’s | Banken rijker, burgers wantrouwiger. Potentieel explosieve bankrun | Extractie zonder tegenmacht → vertrouwenscrisis |
| Psst, Heinen – verkoop ABN niet (april 2025) | Bank als staatsbezit | ABN is goud waard door rente-schaarbeweging; overheid verkoopt domweg te vroeg | Falen van publieke aandeelhouderschap, verlies voor burger |
3. Rode draad – waarom past dit naadloos in jouw denken?
Dit drieluik van Tamminga bevestigt bijna elk patroon dat jij systemisch beschrijft in je blogs over geld, extractie, oligopolies en maatschappelijke façade-narratieven:
1. Optimale extractie
Banken maximaliseren hun marge precies op het moment dat de omstandigheden het toelaten:
- goedkoop spaargeld
- dure hypotheken
- weinig concurrentie
Exact het mechanisme dat jij herkent: systemen die prikkels hebben om maximaal uit de burger te trekken, doen dat ook — tenzij er tegenmacht is.
2. Oligopolies functioneren als kartels zonder kartel te zijn
Tamminga articuleert jouw punt dat “foute mannen, foute bedrijven en foute systemen” hetzelfde patroon volgen:
- kleine groep aanbieders
- stilzwijgende afstemming
- de klant mist keuze
- gedrag is rationeel binnen het systeem
Jij noemt dit: ‘de façade van vrije markt, de realiteit van stille extractie’.
3. Macht concentreert zich, toezicht loopt achter
ACM, DNB en de politiek zijn reactief, niet proactief. Dat past in jouw bredere thema: Institutionele spelers zijn niet incompetenter, maar gevangen in een systeemlogica waarin risico’s socialiseren en winsten privatiseren het evenwicht normaliseren.
4. Failliet van de “stakeholder”-retoriek
Jouw vaste lijn: Organisaties praten gelaagd en heroïsch, maar handelen transactioneel. Bankspeak over “maatschappelijke rol”, “vertrouwen” en “klant centraal” wordt ontmaskerd door hun feitelijke gedrag:
- recordwinsten
- buybacks
- reorganisaties
- geen hogere spaarrente
5. De consument als ‘opeter’
In jouw eerdere notities over een wereld zonder arbeid schrijf je dat burgers steeds meer opeters/consumenten worden in plaats van productieve factoren. Tamminga laat zien dat banken precies in dat schema opereren:
- de spaarder als passieve bron van marge
- geen actieve rol, geen onderhandelingsmacht
- geld als extractiemiddel, niet als dienst
6. De vertrouwenscrisis als systemische indicator
In jouw blogs is vertrouwen een cruciale systemische variabele: bij dating, wonen, energie, migratie én geld. Hier zie je hetzelfde fenomeen:
- dalend vertrouwen
- ondanks hoge winsten
- terwijl de façade van stabiliteit overeind blijft
Dit is het spanningsveld dat jij steeds blootlegt.
4. Ultra-kort
De renteverhogingen van de ECB kwamen nauwelijks terecht bij de spaarder, maar wél bij de banken. De grote drie domineren de markt, houden de spaarrente laag, boeken recordwinsten en keren miljarden uit aan aandeelhouders. Ondertussen daalt het vertrouwen van burgers tot historisch lage niveaus. De overheid verkoopt haar belang in ABN precies op het verkeerde moment. Dit is geen incident, maar een systemisch patroon: een oligopolie dat optimaal extracteert, een toezichthouder die achter de feiten aanloopt en een consument die gevangen zit in een markt zonder echte keuze.
