676 Waarom het bij fictie anders werkt (??)
In de vorige blog ging ik op zoek naar het format van het schrijven van een non-fictie-boek met behulp van ai. Daar kwam vrij spontaan regelmatig de phrase terug dat het met fictie anders en moeilijker is. Dat zou te maken hebben met feiten die gereconstrueerd moeten worden (te doen) versus een werkelijkheid die er (nog) niet is (fantasie, fictie) die geconstrueerd of verzonnen moet worden (lastig blijkbaar). Ik heb dat verschil tussen fictie en non-fictie in een tabel laten zetten, zie onder.
Daarna ging ik er nog eens over nadenken (het beroemde nachtje slapen) en dacht ik ‘wat een onzin’, ai kan ook al nieuwe muziek en hitjes schrijven, wat is het verschil eigenlijk? Gewoon een kwestie van wat vragen beantwoorden, en in je voorraad van oneindige voorbeelden keuzes maken en dat als sjabloon nemen. Ik zie het probleem niet op een dieper niveau. Ook zogenaamde creativiteit komt niet uit de lucht vallen en is tot op grote hoogte af te dwingen en voorspelbaar. Toen ik Claude mijn nieuwe vragen voorlegde sloeg hij om als een blad in de wind en zei dat hij zich vergist had en dat hij ook geen echte verschillen ziet. Nou moe! Zo verliest de kracht van ai flink aan waarde, ik krijg gewoon terug te horen wat ik er in stop. Ik laat daarom hieronder de nieuwe (geupdate) tabel zien. En nu kan Claude zelfs een beslisboom maken voor het maken van een ai-roman. Teleurstellen en stof om nog eens een extra nachtje over te slepen.
Feit blijft dat het AI vooralsnog niet lukt goede proza te schrijven, althans ik heb meerdere experimenten gedaan en het is echt belabberd wat er uitkomt. Dat zet de teller voor mij op twee als het gaat om waar het unieke menselijke nog bestaat in de wereld van ai: eerder hadden we de ‘handgemaakte’ systeemdiagrammen en nu het maken van een goedlopend origineel uitgewerkt fictie-verhaal.
Toch ben ik niet overtuigd. De schrijfstijl kun je kiezen op basis van veel boeken met een voorspelbaar ritme, toon en vorm. Dan kun je kiezen welk genre je wilt, horror, thriller, romance, dagboek, etc. Dan of je een lang of een kort verhaal wilt. Iets met een spanningsboog en mpc van welk type met een onverwachts einde. Dan de personen en welke rollen ze spelen. Er zijn veel boeken over de opbouw van fictie en romans, daar kun je uit putten. Dan ga je naar de hoofdstukken en kun je aangeven wat er moet gebeuren zoals ‘a ontmoet b in de supermarkt onverwachts en ze hebben dialoog over xyz’ en die werk je dan uit. Later kun je de volgorde aanpassen met fiches, zo schrijven veel auteurs zelf ook al, en jij als ai bewaakt de logica of de onverhulde nog te ontdekken waarheden of de clues of hangpunten etc. Ik zie het probleem niet. Is het echt anders dan met muziek en hits, dat gaat nu toch ook al als een speer met veel succes en zelfs onherkenbaarheid. Kortom, ik mis fundamentele bezwaren waarom een roman niet ook door ai op een correcte en fijne manier kan plaats vinden, nu of in de nabije toekomst.
Claude zegt dat het bij fictie anders werkt dan bij non-fictie
Dezelfde methode — een andere werkelijkheid
Waarom dit schrijfproces werkt voor non-fictie, en anders of niet voor een roman
De werkelijkheid is het vertrekpunt. Wat er is gebeurd, wat je hebt gedacht, wat je hebt meegemaakt — dat is de grondstof.
werkelijkheid = ankerDe ervaring mag aanzetten, maar het eigenlijke materiaal moet worden uitgevonden. Dat is een fundamenteel ander startpunt — AI kan reflecteren op wat er is, niet op wat nog niet bestaat.
geen extern ankerHet referentieboek heeft een blinde vlek die jij invult. Jouw positie (spiegelboek, correctie) geeft richting zonder dat je imitatie schrijft.
inhoud bestaat alEen roman als referentie nemen werkt anders: je neemt structuur over, maar de stem, de wereld en de personages moeten volledig van jou komen. Het creatieve gezag kan niet worden gedeeld.
gezag bij één hoofdAI spiegelt, bevraagt en herschikt bestaand materiaal. De werkelijkheid corrigeert als AI ernaast zit.
waarheid als toetssteenAI heeft geen toegang tot de interne logica van een wereld die jij nog aan het uitvinden bent. Als AI een suggestie doet, is er niets om die tegen af te toetsen behalve jouw eigen smaak — en die raakt zo verwaterd.
verwaterde stemEen betoog-eenheid betekent vrijwel hetzelfde op positie 12 als op positie 47. De volgorde verandert de nadruk, niet de inhoud.
betekenis stabielFiche 47 verplaatsen betekent dat een personage iets weet dat hij op dat punt nog niet kán weten. Spanning, karakter en causaliteit zijn onlosmakelijk verweven — herschikken scheurt de interne logica.
causaliteit breektDe inhoud bestaat al. De volgorde is het enige variabele. AI kan titels optimaliseren omdat de fiches zelf een vaste betekenis hebben.
inhoud = vast · volgorde = variabelJe kunt de volgorde van hoofdstuktitels niet optimaliseren als de hoofdstukken zelf nog geschreven moeten worden. Structuur veronderstelt inhoud — bij fictie bestaat die inhoud pas ná de schrijfdaad.
structuur vóór inhoud = onmogelijkEen betoog is propositioneel: het gaat om wat er wordt beweerd. Samenvatten behoudt de kern — de bewering blijft intact.
kern is propositioneelFictie is niet propositioneel — het gaat om hoe iets wordt gezegd: stem, ritme, suggestie, stilte. Samenvatten is precies datgene weggooien wat literaire waarde heeft. De vorm ís de inhoud.
vorm = inhoudHet diepere onderscheid
Wat wél kan bij fictie — maar anders
AI kan bij een roman nuttig zijn als gereedschap, niet als methode: een personage bevragen op consistentie, een scène laten reageren op een andere, een dialoog testen op toon. Maar dat is ad hoc hulp — geen overdraagbaar proces. De architectuur van een roman moet van één hoofd komen, en dat hoofd kan de verantwoordelijkheid niet iteratief uitbesteden. Reconstructie werkt met een spiegel. Constructie werkt vanuit een lege kamer.
Claude zegt nu na mijn vragen dat het toch wel kan met die fictie. Op mijn verzoek is er nog een tussenvorm opgevoerd die een mix is van fictie en non-fictie.
Drie vormen — herzien
Non-fictie · roman · historische essay-fictie — en wat AI er werkelijk mee kan
Gecorrigeerde conclusie
Hier een beslisboom die een ai-prompt oplevert als output waarmee ai zelfstandig een stuk fictie (roman, kort verhaal etc) genereert. In de blog hierna zal ik eens testen wat dit oplevert, puur bij wijze van experiment, heb er niet veel vertrouwen in.
Romanontwerp — Beslisboom
Doorloop 12 stappen en ontvang een schrijfprofiel + AI-startopdracht