Op het gevaar af op het indrukwekkende artikel van Jess Frederik in De Correspondent te parasiteren: en wederom zien we een zo voorspelbare en blijkbaar onvermijdelijke dynamiek ontstaan met perverse prikkels en funeste loops. De Groningse gaswinning. Mijn bijdrage is bescheiden, ik zet die stappen op een rij die steeds weer ontstaan. Een dergelijk verhaal kun je ook vertellen rond de toeslagenaffaire en (omdat ik gisteren bij een Filmpraat-aflevering rond ‘Klantreis’ van Ton van Zantvoort mocht zijn) rond de inburgeringscursus (hilarisch! nouja, is dat het goede woord? ook verdrietig, schokkend ….).

Ik wil graag 2 dingen. 1 = een overzicht van de partijen pro en contra en hun belangen bij deze discussie. 2 = een systeemdiagram waaruit blijkt hoe de causaliteit in elkaar steekt. Intuitief en in eigen woorden gaat het zo ongeveer: hé aardbevingen, ik hoor dat er geluiden zijn dat we schade kunnen claimen, er komt een netwerk van protest, er zijn kamerleden die willen luisteren, zij kunnen scoren, talkshows en onrust, onderzoekscommissie, maatschappij begint te bewegen, er komen kleine uitkeringen, anderen zonder schade haken ook aan, je kunt niet achterblijven, de meest slimme mensen vragen meeste aan, zij kennen de weg, er ontstaan bureaus die je kunnen begeleiden, er komen kamervragen, de uitkeringsinstanties lopen vast, de kosten lopen uit de klauwen, ambtenaren achter de schermen zien dat het niet werkt maar fluisteren, De Correspondent komt met een artikel, er komen kamervragen, nu weer in talkshows het omgekeerde verhaal, er wordt misbruik gemaakt, weer bureaus die een dienst aanbieden ……

Het artikel van Jesse Frederik (De Correspondent) betoogt dat de Groningse aardbevingscompensatie is ontspoord van een terechte schadevergoeding naar een feitenvrij compensatiecircus van inmiddels bijna 4 miljard euro.

De wetenschappelijke kern

Groningse aardbevingen zijn klein — de zwaarste ooit was 3,6 op de schaal van Richter, terwijl Italië wekelijks bevingen heeft die zwaarder zijn. Uitgebreid en internationaal geprezen onderzoek (200 miljoen euro, triltafels in Pavia, seismische meetnetwerken) toont aan dat de grondbewegingen in Groningen juist lager zijn dan elders bij vergelijkbare bevingen. Bij de maximaal gemeten grondsnelheid (36 mm/s) is de kans op een scheur groter dan 2mm zelfs in een al beschadigde muur slechts 1,8 procent. Modelberekeningen voorspellen dat er over de hele periode slechts acht gebouwen constructieve schade zouden mogen hebben.

Wat er feitelijk is gebeurd

Inmiddels zijn er 310.000 gehonoreerde schadeclaims, ook uit gebieden waar de grond nooit harder heeft getrild dan een voorbijrijdende vrachtwagen. In Haren — nauwelijks boven achtergrondtrillingen — is 65 miljoen euro uitgekeerd. Meer dan 70 procent van alle claims komt uit postcodes waar de maximale grondbeweging ooit minder dan 2 mm/s was. De seismiciteit daalt, het aantal claims vervijfvoudigde.

Hoe dit kon gebeuren

Een herkenbare dynamiek: elk wetenschappelijk rapport dat de schade relativeerde werd politiek en maatschappelijk weggeduwd. Ingenieursbureau Witteveen+Bos staakte de opdracht na bedreigingen. De vaste vergoeding groeide van 1.500 naar 5.000 naar 10.000 euro, elke keer als politieke capitulatie voor emotionele druk. Uitvoeringskosten liepen op tot 74 cent per uitgekeerde euro schade. Geld functioneerde niet als oplossing maar als schuldbekentenis — wat de claims verder aanwakkerde.

De conclusie

Frederik eindigt met een zin die de hele analyse samenvat: “Geen macht is zo ongecontroleerd als de macht van het goede verhaal.” Het verhaal van de paardenboer Nijhoff tegen de gierige gaswinner was zo sterk dat niemand meer vroeg of het klopte — ook de parlementaire enquêtecommissie niet, die wetenschappelijke bevindingen negeerde en het Groningse exceptionalisme mee legitimeerde.

Voor jouw banenmachine-analyse is dit een perfecte testcasus: ook hier een linkse banenmachine (maatschappelijke organisaties, ngo’s, politici, schade-experts), een rechtse onverschilligheid (NAM, ministerie die jarenlang wegkeek), naïeve ideologen aan beide kanten, stille profiteurs (schade-experts, contra-experts, advocaten, ingenieursbureaus), en een systeem dat rationeel stabiel was juist omdat niemand de rekening betaalde die de pijn voelde.