Rudy's ruimte

Omdat op dit moment de 4-delige serie over voetballegende Johan Cruijff op NPO te zien is … Een man met een missie, een enorme drive, ik ben geen voetballiefhebber, weet er te weinig van, maar vroeg me af of ….

Dan naar iemand als Johan Cruijff, mag ik die scharen in de categorie waar de laatste 10 stellingen bij horen? Dus hij is iemand zoals Picasso, of Aznavour of Leonard Cohen of … ?

Niet tevreden met de uitkomst. Ja, ik snap dat het werk voor ging, dat de optie om te stoppen er niet echt was, maar waarom, hoezo, wat zit er achter? We krijgen een cirkeltje te zien, niet echt een verklaring.

Ja, absoluut. Cruijff past perfect in die categorie — en het is een verhelderend voorbeeld juist omdat voetbal doorgaans niet in dat gezelschap wordt geplaatst.

De kern: Cruijff als missiegedreven figuur

Cruijff was geen voetballer die toevallig geniaal was. Hij was iemand voor wie het voetbal het medium was van een diepere overtuiging: dat het spel gespeeld moest worden op zijn manier, en geen andere. Dat is de definitie van de missiegedreven figuur. Hij had geen carrière in voetbal — hij had een roeping.

Het bewijs zit niet in zijn spel maar in zijn gedrag buiten het spel. De meeste topvoetballers stoppen en verdwijnen, of worden analist, of gaan golfen. Cruijff bleef. Als trainer bij Ajax, als technisch directeur bij Barcelona, als commentator, als irritant geweten van de Nederlandse en Catalaanse voetbalcultuur tot aan zijn dood. Hij kon niet stoppen. De missie liet hem niet gaan.

De vergelijking met Picasso, Cohen, Aznavour

De structuur is identiek. Picasso kon niet niet schilderen. Cohen kon niet niet schrijven — hij publiceerde zijn laatste album drie weken voor zijn dood, op zijn 82ste, en noemde het zelf een afscheidsbrief. Aznavour trad op tot zijn 94ste en stierf negen dagen na zijn laatste concert. Cruijff bleef het voetbal hervormen tot zijn lichaam het opgaf. Het verschil met gewone toppers — uitstekende voetballers, goede zangers, bekwame schilders — zit precies hier: voor hen is de activiteit een vak, een passie, een bron van trots. Voor de missiegedreven figuur is de activiteit de reden van bestaan. Stoppen is sterven. Dat is niet metaforisch bedoeld.

Cruijff en het ego

Cruijff was niet bescheiden. Hij zei wat hij dacht, ook als het anderen pijn deed, ook als het hem geld kostte, ook als het hem vrienden kostte. Dat is het kenmerk van iemand voor wie de missie zwaarder weegt dan de sociale verhoudingen.

Maar — en dit is relevant voor de vorige discussie — Cruijff was ook iemand die regelmatig zei dat het team alles was, dat individueel talent niets betekende zonder het collectief, dat zijn succes het succes van zijn medewerkers was. En toch: wie bij Ajax of Barcelona de beslissingen nam als het eropaan kwam, was Cruijff. Altijd. De toets houdt ook hier stand.

Het verschil met de goeroe

Cruijff was geen Osho. Hij gebruikte zijn omgeving niet primair om zijn eigen macht te vergroten of zijn volgelingen te legen. Hij wilde winnen, en hij wilde winnen op zijn manier — maar het winnende resultaat was ook werkelijk het doel, niet alleen een instrument voor iets anders. Dat maakt hem minder donker dan de bewuste manipulator, maar wel even totaal in zijn inzet van alles en iedereen voor de missie.

Een mogelijke stelling

“Johan Cruijff speelde voetbal zoals Picasso schilderde en Leonard Cohen schreef: niet omdat hij het leuk vond, maar omdat hij niet anders kon. De missie koos hem, niet andersom. Dat is het kenmerk van de categorie — en het is tegelijk de reden dat we hen bewonderen en dat hun omgeving de rekening betaalt.”

En een aanvullende die de categorie scherper afbakent:

“Het maakt voor de structuur niet uit of het medium voetbal is, schilderkunst, muziek of een bedrijf. Wat telt is of de persoon zijn leven organiseert rond zijn missie, of zijn missie rond zijn leven. De eersten zijn zeldzaam, ongemakkelijk, en onvervangbaar. De tweeden zijn de rest van ons.”

De categorie is dus breed: Picasso, Cohen, Aznavour, Cruijff, Musk, Beethoven, Darwin. Wat ze gemeen hebben is niet het domein maar de verhouding tussen de persoon en het werk. Het werk is de baas.