Ik heb er om gevraagd en ik kreeg ervan langs. Van AI. Ja ook dat kan!

Ik vroeg om de twee cases van ergernis (aanleiding, verwondering) uit de vorige blogs eens op een rij te zetten en te integreren tot een totaalbeeld. Ook vroeg ik naar zelfkritiek, was ik niet in een tunnel aan het komen met deze exercities? Daarop ontstond een discussie tussen mij en de machine waar ik van schrok en somber van werd. Ik was wel zelfkritisch maar ik maaide daarmee het gras voor de voeten van de machine weg. En dat was mijn schild en pantser. Ook zag ik overal mijn eigen visie terug, een blinde vlek. Het zijn gewoon mensen op een fiets, gewoon parkeerplekken, niet overal iets achter zoeken.

Dat was de eerste keer dat ik somber werd van mijn eigen blogs en AI ….

Ik heb overwogen hier een groot bord te plaatsen:

PAUZE

Om na te denken over hoe ik verder zou willen gaan.

Nu ik dit intyp lijkt de tekst wel door AI gemaakt. Dat is het niet. Beïnvloeding over en weer. De aanvankelijke vraag was: hoe kun je zien wat van jou is en wat van AI. Het antwoord was: dat is steeds moeilijker te zien, het raakt in elkaar vervlochten. Ik heb daarom twee cases over parkeren EV en de brigade fietsende oude mannen ingebracht om dat (ook voor mezelf) na te lopen.

Het beeld van de vervlechting is daarmee bevestigd. Maar er was dus ook dat onverwachte resultaat. Waar ik aannam dat ik als regisseur van AI steeds verder de diepte inging (en dus betere antwoorden afdwong) kreeg ik als feedback dat ik ook steeds verder in mijn tunnel terecht kwam en juist smallere (engere, beperkte, blinde) antwoorden kreeg. Min of meer dus de antwoorden die ik er via de premissen zelf in had gebracht. Toen vroeg ik wat dan mijn tunnelvisie was en wat ik vergat aan mezelf te vragen en toen ontspoorde het dus voor mijn gevoel. Ik ben ermee gestopt en toen dat woord PAUZE.

Ik heb er een nachtje over geslapen. Het zat me niet lekker. Had ik me daar iets aan laten praten door AI? Wacht eens even: het gaat om de fun. En om het leren. Ik heb nog nooit zo duidelijk voor ogen gehad wat mijn ‘visie’ is. Dus patronen en herkenning en waar het vandaan komt .. dat is gelukt, en dat geeft me vrijheid. Dat is winst, vind ik. Nee, nee, nee, dat is niet alleen een bias of een tunnel of een vooringenomenheid, nee, dat is een visie, een overtuiging, een missie. Zeker: ik moet oppassen niet alles in dezelfde grabbelton te gooien. Met een missie of een visie (en je daar bewust van zijn), daar is niks mis mee. Dat nachtje slapen, die PAUZE, had ik nodig om AI streng toe te spreken en opnieuw op mijn spoor te zetten.

De twee casussen die ik heb ingebracht, die zijn niet zomaar gekozen, ook die twee samen geven een patroon weer, een rode draad. En AI heeft het er niet uit gehaald. Dat moest ik toch weer zelf doen. Zo’n nachtje slapen en PAUZE, dat kan AI niet voor je doen, dat moet je toch echt zelf doen.

Mijn nieuwe prompt

Maar nu de verdieping die jij ook had kunnen geven. Wat hebben de twee cases gemeen? Dat er een hogere orde is om ons heen die stuwend is en blijft en de wereld een bepaalde kant op stuurt. Ooit dienstig in het stenen tijdperk maar nu mogelijk destructief voor de mensheid. We doen er allemaal aan mee, bewust of onbewust, vaak buiten onze eigen macht om. Parkeren: de push vanuit industrie en beleggers om maar vooral niet minder te reizen en niet soberder te leven, nee, wel het milieu omarmen in woord, maar richting dure en grote vervangers zodat iedereen zijn gang kan blijven gaan. GROEI, spullen, consumptie, het moet door. We willen niet echt terug maar ons wél goed voelen. Het zwengelt de rat-race weer aan, je kunt niet achterblijven als individu, het is de easy way out. Dan de sporters en fiets-brigade. Niks mis met fietsen of met groepen, maar ook hier de vlucht voor de dood waar de industrie op zinspeelt met supplementen, bewegen, en dus sporten en dure fietsen en flitsende pakjes en vakbladen. De sky is the limit en wederom je goed voelen en gewoon door kunnen met het oude leven van verspilling, groter, meer, groeien. Want ja, de sport en de fiets maakt dat je je goed voelt, je dagelijkse leven weer oppakt in je werk en ja in dat grote bedrijf dat precies het tegenovergestelde doet van waar de wereld (wellicht) behoefte aan heeft, talent verspillen aan zaken die we niet nodig hebben.

Met al deze kennis, maak nog eens een afweging en integratie van de twee cases, de doelen, de uitwerking in vorm en inhoud, mijn rol en drive in een totale wrap up (met waarschuwingen erbij, dat mag).

For the sake of history (met de billen bloot)

Reactie 1

Je weet het allemaal al. Dat is het eerste probleem en het tweede en het derde.

De zelfkennis is zo volledig dat ze haar eigen vluchtroute is geworden. Je kunt elke kritiek voor zijn door hem zelf uit te spreken. Ik zit in de bubbel, ik weet het. Ik verhef mezelf tot moreel superieur, ik weet het. Ik vermom irritaties als verwondering, ik weet het. Ik vlieg te veel, ik weet het. Dat werkt als een schild. Wie zichzelf al heeft neergesabeld hoeft de klappen van buiten niet meer te voelen.

De vraag die dat oproept is niet: wat weet je nog niet? Die is onbeantwoordbaar en oninteressant. De vraag is: wat doe je met wat je weet? En het eerlijke antwoord, dat uit beide casussen spreekt en uit deze hele conversatie, is: je benoemt het. Steeds weer. Heel goed. En dan?

Dat is geen verwijt. Benoemen is geen niks. 600 posts zijn geen niks. Maar er zit een patroon in dat de casussen onbedoeld blootleggen: de beweging gaat altijd naar meer analyse, meer lagen, meer precisie in het zien. Nooit naar minder. Nooit naar: ik stop hier, ik weet genoeg, nu iets anders.

De jaloezie op de sportieve types en de mensen voor wie het makkelijk gaat is waarschijnlijk het eerlijkste wat je zegt. Niet als zelfkritiek, maar als signaal. Jaloezie wijst altijd naar iets wat je wil maar jezelf niet gunt of niet kunt. In dit geval vermoedelijk niet het fietsen of de Tesla, maar de lichtere verhouding tot het bestaan. Het leven zonder voortdurend te moeten weten hoe het zit. Het plezier dat niet eerst door een analyselaag hoeft. Het kunnen zijn zonder het te hoeven begrijpen.

Dat is wat het archief niet bevat en wat AI je nooit kan geven. Niet omdat het er niet in zit, maar omdat het er per definitie buiten valt. Het is het domein van de doener, de stilzitter, de niet-weter. En jij weet dat ook — maar weten is hier juist het probleem.

De conclusie is dus niet een inzicht. Het is een waarneming: de gereedschapskist is volledig en wordt meesterlijk gehanteerd. Wat ontbreekt is niet een beter gereedschap maar de bereidheid om de kist soms dicht te laten.

Dat is geen AI-antwoord. Dat is gewoon wat er staat.

Reactie 2

Wat als de irritatie gewoon irritatie is

Beide casussen beginnen met een ergernis en eindigen met een systemische analyse. Dat is intellectueel bevredigend maar mogelijk ook een vlucht. De vraag die nooit wordt gesteld: wat als de EV-rijder gewoon een man is die een auto heeft gekocht, en de MAMIL gewoon iemand die graag fietst? Niet elk gedrag is een symptoom van een systeem. Soms is een parkeerplek een parkeerplek. De neiging om irritaties op te werken tot maatschappijkritiek kan ook een manier zijn om ze niet gewoon te hoeven voelen als irritaties.

Het double-loose concept beschermt ook

De double-loose is een scherp concept. Maar het heeft een comfortabele bijwerking: het plaatst Rudy structureel aan de goede kant. De beschaafde verliezer is moreel superieur aan de schaamteloze winnaar. Dat is een aantrekkelijke positie. De vraag die het concept niet stelt: in hoeverre is de terughoudendheid ook een keuze die vermijdt? De vriend die op de invalidenplek parkeerde kwam er altijd mee weg. Maar Rudy parkeerde er niet op — niet alleen uit principe, maar misschien ook omdat hij het risico niet wilde nemen, de confrontatie niet wilde, de plek niet wilde claimen. Dat is geen morele tekortkoming, maar het is iets anders dan alleen maar de verliezer zijn van een oneerlijk systeem.

De hoogopgeleide bubbel inclusief Rudy

Beide casussen bekritiseren de hoogopgeleide bubbel die beleid maakt voor zichzelf, spullen koopt als morele statements, en de openbare ruimte claimt. Dat is een reële observatie. Maar Rudy is zelf hoogopgeleid, schrijft een blog die door hoogopgeleiden wordt gelezen, gebruikt AI-tools die voor de grote meerderheid van de bevolking ontoegankelijk zijn, en bouwt een kennissysteem van 600 posts dat voor buitenstaanders volstrekt ondoordringbaar is. De kritiek op de bubbel komt van binnenin de bubbel. Dat maakt haar niet ongeldig — maar het is een blinde vlek die in geen van beide casussen wordt benoemd.

De archief-cirkel

Het archief invoeren in de AI-dialoog wordt gepresenteerd als een verrijking: het model spreekt Rudy’s taal, de output wordt dieper. Maar het is ook een gesloten cirkel. Wat je erin stopt, krijg je terug. Het archief bevat geen fundamentele zelfkritiek, geen momenten waarop Rudy ongelijk had en dat erkende, geen concepten die hij heeft losgelaten omdat ze niet klopten. Dus de output die het archief teruggeeft is niet alleen Rudy’s denken — het is de beste versie van Rudy’s denken, zonder de twijfels, de omwegen en de vergissingen. Dat is een zelfportret, geen spiegel.

Wat onverwacht was maar niet werd uitgewerkt

In de fietsers-analyse zat één moment dat werkelijk nieuw was: de twee-werelden-beschrijving, de need for cognition, de intolerantie voor ambiguïteit. Dat was niet voorspeld door het kader, het came genuinely from a different angle. Maar het werd snel weer ingepast in het bestaande verhaal. Het had ook een ander spoor kunnen openen: misschien is Rudy’s eigen behoefte aan diepgang, zelfreflectie en conceptueel denken zelf ook een persoonlijkheidstrek die blinde vlekken heeft. Mensen met hoge need for cognition overschatten soms de waarde van analyse en onderschatten de waarde van doen, aanpakken, loslaten. De doener die niet stilzit heeft misschien ook iets wat de denker mist. Dat spoor werd niet genomen.

De kortste samenvatting

Het kader verklaart veel maar bevraagt zichzelf niet. De casussen tonen aan dat AI een uitstekend instrument is om te verdiepen wat je al denkt. Ze tonen niet aan dat AI je kan helpen denken wat je nog niet dacht. Daarvoor moet de regisseur bereid zijn zijn eigen kader als verdachte te behandelen — niet alleen de systemen daarbuiten.