Rudy's ruimte

We vatten de kern van het boek ‘De kunst van het tegendenken’ uit 2015 samen in 20 stellingen over besluitvorming.

Twintig stellingen over besluitvorming

Over de aard van fouten

1. Wij maken niet minder fouten naarmate we meer weten, maar andere fouten. Kennis verplaatst de blindheid, ze heft haar niet op.
2. Er zijn twee soorten fouten: je doet wat je niet had moeten doen, of je laat na wat je had moeten doen. Beide zijn even kostbaar. Alleen de eerste is zichtbaar.
3. De gevaarlijkste beslissing is de beslissing die niemand neemt, omdat iedereen aanneemt dat een ander haar neemt.

Over rekenen

4. Begin altijd met rekenen. Niet omdat rekenen de waarheid geeft, maar omdat het de leugen zichtbaar maakt.
5. Rendement is niet wat iets kost of oplevert in euro’s. Rendement is de mate waarin een inspanning je dichter bij je doel brengt. Wie dat vergeet, rekent aan het verkeerde.
6. De echte kosten van een beslissing zijn zelden in de begroting te vinden. Ze zitten in het organiseren, het toezicht houden, het gedoe, de gemiste kansen. Tel die mee, of tel niet.

Over belangen

7. Volg het geld. Niet als cynisch gebaar, maar als analytische discipline. Wie wint er bij dit besluit? Dat is de vraag die de vergadering het liefst overslaat.
8. Belangen zijn geen vuil. Ze zijn informatie. Wie belangen wegpoetst uit een besluitvormingsproces, maakt het proces mooier en slechter.
9. Belangen hoeven niet te worden overwonnen. Ze kunnen worden gefuseerd. Wie de koek groter maakt, hoeft minder te verdelen.

Over het brein

10. Wij denken niet om te besluiten. Wij besluiten, en denken daarna om het te rechtvaardigen. Tegendenken begint met die erkenning.
11. Systeem 1 is geen vijand. Het is een economisch wonder: miljoenen jaren evolutie in een onmiddellijke reactie. Maar het antwoordt op de vraag die het kan beantwoorden, niet op de vraag die jij stelde.
12. Een denkfout is geen zwakte. Het is een snelkoppeling die ooit werkte en nu de verkeerde kant op wijst. Je kunt haar herkennen — en dan alsnog in de val lopen.

Over het proces

13. Tegendenken is geen pessimisme. Het is de meest constructieve daad die je kunt verrichten: van een plan iets beters maken dan het was.
14. Ga er vooraf van uit dat het misgaat. Niet om defaitistisch te zijn, maar om te ontdekken wat je nog kunt voorkomen. De postmortem van de toekomst is de beste vergadering die je kunt houden.
15. Wie altijd dezelfde rol speelt in een besluitvormingsproces, ziet altijd hetzelfde. Ruil van positie: dromer, realist, criticus. Niet als spelletje, maar als methode.

Over systemen

16. Elke maatregel heeft gevolgen die niemand bedoelde. Dat zijn geen bijzaken — dat is het systeem dat antwoordt. Wie dat niet ziet, begrijpt zijn eigen beslissing niet.
17. Een systeem heeft geen intentie, maar het heeft een logica. Die logica is te leren lezen. Dat heet systeemdenken, en het is geen luxe.
18. Hoe groter de kring van betrokkenen, hoe groter de zoekruimte voor oplossingen. Denk in cirkels, en maak ze ruimer.

Over de grenzen van kennis

19. Sommige zaken weet je niet, en je weet dat je ze niet weet. Daarvoor zijn scenario’s. Maar er zijn ook zaken die je niet weet, en niet weet dat je ze niet weet. Daarvoor is bescheidenheid.
20. Tegendenken maakt je beslissingen beter. Niet perfect. De zwarte zwaan bestaat. Verwacht het onverwachte — en neem dan je verlies.

De kaart uit de vorige blog groepeert de twintig stellingen langs de logica van het boek zelf: van de aard van fouten, via rekenen en belangen, door het brein, het proces en de systemen, naar de onvermijdelijke grens. Elke groep is klikbaar als je een stelling verder wil uitwerken.

Wat opvalt als je ze naast elkaar legt: de stellingen worden gaandeweg bescheidener. De eerste helft gaat over wat je kunt doen — rekenen, belangen in kaart brengen, denkfouten herkennen. De tweede helft gaat over wat je niet kunt beheersen. Dat is ook de intellectuele beweging van het boek: van instrumentalisme naar wijsheid.