Rudy's ruimte

Waarom doen verondersteld slimme mensen zulke domme dingen?

Daar gaat dit prachtige betoog van Ewald Engelen over. Ouderwets lang, ik kom uit op ruim 10.000 woorden, dat is geen artikel meer, geen essay, geen longread maar een mini-boekje! ‘We’ doen steeds de verkeerde dingen, we vertrouwen op zogenaamde deskundigen (economen die geen crisis aan zien komen), dan komt de crisis alsnog, we moeten met zijn allen op de financiële blaren zitten, en blijven vervolgens diezelfde deskundigen uitnodigen om weer de volgende crisis in te wandelen. Zo gaat het met het klimaatdebat, met de asielproblematiek, met de wooncrisis en nu worden we een dure en vernietigende oorlog in gerommeld.

Lees hieronder de samenvatting, maar eigenlijk ook niet, beter het origineel, veel beter. Ik durf te wedden dat Ewald het antwoord op zijn eigen vragen allang weet, waarschijnlijk voer voor een volgend exposé. Ik sta natuurlijk te popelen mijn eigen antwoord(en) te geven. In blog 586 volgens de ‘data-base’ van machtstheoreticus Jos van Hezewijk (@kanttekeningen) waar ik ooit helemaal aan het begin van deze site mee begon. En ditmaal dan vanuit mijn eigen perspectief zoals opgebouwd in de vorige ruim 500 blogs alhier.

Herinterpreteer de analyse of verwondering in ‘Engelen over clusterfucks’ vanuit de blogs en visie die is verwoord in de Rudy’s ruimte files (hele archief). Enige toelichting vooraf: ergens heb ik ook een blog die de zaken omdraait, je zou juist kunnen leren van de zgn domme acties die in het voordeel van een groep verkeren (bankensector, wat kun je ervan leren, ze hebben het goed voor elkaar blijkbaar). Herken de patronen, geloof niet in toeval, verklaar vanuit een systemisch gezichtspunt, maak een belangen-analyse. Er is een elite, er zijn mensen die verblind worden door de gouden gloed en/of naïef zijn en/of bij het succes willen horen, er zijn massa’s mensen die het niet snappen maar wel de last dragen, er zijn de media die snel willen scoren en gaan voor de kijkcijfers, er zijn de consumenten die naar de korte termijn kijken en willen genieten en afhaken als het te ingewikkeld wordt. Zo draait de carrousel en houden partijen elkaar gevangen. Ik doe het even grote stappen snel thuis, maar verwacht van jou een gedegen analyse.

Vanuit jouw systemische visie op de wereld — zoals vastgelegd in de blogs van Rudy’s ruimte — krijgt de verwondering van Ewald Engelen over “clusterfucks” een totaal andere kleur. Waar Engelen zich afvraagt hoe zulke intelligente mensen zulke domme dingen kunnen doen, zie jij geen domheid, maar een briljant functionerend systeem van optimale extractie.

1. De “Domme” Actie als Succesvolle Strategie

Engelen ziet de puinhoop van 2008 of de huidige oorlogsdreiging als een bewijs dat experts “geen benul hadden”. Vanuit jouw perspectief is dit echter geen falen, maar een vorm van rationeel gedrag binnen een pervers systeem.

• De Bankensector als voorbeeld: De sector wordt niet “per ongeluk” een puinhoop; zij bezit de unieke “license to operate” om geld uit het niets te scheppen via schuld.
• De “fout” van 2008 leidde tot staatssteun, wat feitelijk een succesvolle socialisering van risico was terwijl de winsten geprivatiseerd bleven. In jouw woorden: ze hebben het geweldig voor elkaar omdat ze de complexiteit beheersen en zo het gesprek dicteren.

2. De Elite: De “Stationaire Bandiet” met een Moraalmasker

De mensen aan de knoppen zijn geen boeven in de klassieke zin, maar “stationaire bandieten” (zoals omschreven door Mancur Olson).

• Zij roven niet alles in één keer leeg, maar investeren in stabiliteit om structureel waarde te kunnen blijven onttrekken.
• Engelen’s “kletsende klasse” gebruikt een morele façade (zoals “vrede, veiligheid en democratie”) om de onderliggende extractie (zoals wapencontracten of energiebelangen) onzichtbaar te maken.
• Zij lijden aan een “elite-disconnect”: zij bepalen het beleid, maar voelen zelf de lasten niet.

3. De Naïevelingen en de “Gouden Gloed”

Er is een groep die verblind wordt door status en succes. Jij ziet dit als een evolutionaire hack: mensen hunkeren naar de nabijheid van “winnaars” (de pauwenstaart van macht) in de hoop zelf ook die status te verwerven.

• Zij volgen de “American Dream”-mythe: het idee dat succes een keuze is, wat hen blind maakt voor de structurele ongelijkheid van het casino.
• Zij verdedigen het systeem vaak harder dan de elite zelf, omdat hun eigen eigenwaarde gekoppeld is aan het script van “je verdient wat je krijgt”.

4. De Massa: De Financiële Boeren

De massa begrijpt het systeem vaak niet, maar draagt wel de last. Jij duidt hen aan als “financiële boeren” in de traditie van Quesnay: zij produceren de waarde, terwijl een aanzienlijk deel van hun surplus wordt afgeroomd via rente, pacht en belastingen.

• Zij hebben hun falen geïnternaliseerd: in plaats van het systeem te bevragen, schamen zij zich voor hun eigen positie (zoals de dakloze die denkt dat het zijn eigen schuld is).
• Dit is de ultieme vorm van onderdrukking: er is geen politie nodig als de burger zijn eigen strengste bewaker is.

5. Media en Consumenten als Smeermiddel van de Carrousel

De carrousel blijft draaien door een samenloop van belangen:

• De Media: Zij jagen op snelle clicks en “spektakel”. Diepgang en systeemanalyses passen niet in het format van talkshows, waardoor zij de façade van de elite in stand houden door alleen over de “poppetjes” te praten.
• De Consument: Wij kiezen voor de “luchtspiegeling” van gemak en korte termijn. We willen de waarheid over de uitputting van het systeem liever niet weten, zolang we maar kunnen blijven consumeren en genieten van onze “kleine luxe”.

Conclusie: De Perverse Dynamiek

Wat Engelen een “clusterfuck” noemt, noem jij een perverse systeemdynamiek. In deze carrousel houdt iedereen elkaar gevangen:

• De elite levert het verhaal.
• De media leveren het platform.
• De massa levert de grondstof (arbeid en data).
• De “wijze stemmen” worden gemarginaliseerd omdat zij de emotionele en financiële winst van het spel verstoren.

De moraal van jouw verhaal? Geloof niet in toeval. De machine is niet kapot; hij werkt precies zoals hij is ontworpen voor de partijen die de knoppen bedienen.

EE samenvatting

In de tekst analyseert Ewald Engelen de “clusterfucks” van de elite: situaties waarin intelligente en deskundige mensen door een combinatie van ideologische blindheid, machtswellust en psychologische mechanismen enorme maatschappelijke ravages aanrichten. Hij stelt dat de huidige koers van Europa leidt naar een “doodsreutel van het neoliberale kapitalisme”, waarin oorlogsnarratieven de laatste strohalm zijn voor een falend systeem.

Het betoog is opgebouwd rond de volgende centrale pijlers:

1. Het onvermogen om te leren van financiële en sociale debacles

Engelen wijst op de financiële crisis van 2008 en de daaropvolgende eurocrisis als schoolvoorbeelden van elite-falen. Hoewel de deskundigheidsclaims van bankiers en economen op “drijfzand” bleken te rusten, zijn zij zeventien jaar later nog steeds aan de macht en zijn de buffers opnieuw onderwerp van lobby. Hij ziet de toeslagenaffaire als het directe gevolg van een “marktfetisj”, waarbij een ondoenlijk ingewikkeld systeem door een “hardvochtige” ambtenarij werd gebruikt om burgers te achtervolgen.

2. De verschuiving naar “Legergroen” en de klimaatretoriek

Volgens de bron is het klimaatbeleid grotendeels een “schimmenspel” van mooie woorden, terwijl de fossiele subsidies blijven stijgen. Hij signaleert een gevaarlijke trend waarbij klimaatfondsen stilletjes worden omgezet in bewapeningsfondsen. De politieke prioriteit is verschoven van “natuurgroen naar legergroen”, waarbij de noodzakelijke transitie vastloopt op de realiteit dat de productie van duurzame energie zelf enorme hoeveelheden fossiele brandstoffen vereist.

3. Het “Oorlogsnarratief” als nieuwe dwalingsmars

Een groot deel van de tekst waarschuwt voor de escalatie rond de oorlog in Oekraïne, wat Engelen vergelijkt met de Amerikaanse “mars der dwaasheid” in Vietnam. Hij beargumenteert dat:

• Het huidige narratief gebaseerd is op “oorlogsmythen” en onjuiste of eenzijdige data.
• Er sprake is van een “Zelensky-cultus” in Brussel, die rationele politiek en diplomatie onmogelijk maakt.
• Een veiligheidsparadox is ontstaan: defensieve reacties van de ene kant worden door de andere kant als offensief gezien, wat leidt tot een eindeloze escalatiecyclus.
• Elites informatie die niet in hun kader (“frame”) past doelbewust negeren om gezichtsverlies te voorkomen (het principe van verzonken kosten).

4. Het falen van de “Waarheidsinstituties”

Engelen uit scherpe kritiek op de huidige rol van de media en universiteiten, die volgens hem hun taak als kritische tegenmacht hebben verruild voor het verspreiden van het staatsnarratief.

• Media: Journalisten fungeren als “activisten” die een eenzijdig, russofobe perspectief verspreiden en kritische stemmen (zoals Seymour Hersh) marginaliseren.
• Universiteiten: Door neoliberalisering en hyperspecialisatie zijn universiteiten “reservaten van egels” geworden: onderzoekers die veel weten van één ding, maar het overzicht (“vossen”) missen. Zij plooien zich willig naar defensiegelden en “weerbaarheidscursussen”.

Conclusie: De structurele verandering van de openbaarheid

Al deze factoren leiden volgens de tekst tot een afname van de kwaliteit van besluitvorming en een stervende democratie. Engelen vreest dat het gemilitariseerde neoliberalisme de meest destructieve fase van het kapitalisme is, waarbij oorlog de ultieme legitimering wordt wanneer andere verhalen niet meer overtuigen. Hij waarschuwt dat we “slaapwandelend” een wapenwedloop inrollen die kan eindigen in een Apocalyps.