Rudy's ruimte

Wat een samenloop van omstandigheden. Terwijl ik de 19 blogs over leven en werk van Ayn Rand ‘uitpoepte’, verscheen simultaan in het Historisch Nieuwsblad een overzichtsartikel van Alies Pegtel over diezelfde Ayn. Pegtel legt veel meer de link naar het heden (Rand wordt veel en vaak gebruikt door de groten der aarde) en naar Nederland. Ik wil dit (lange, uitgebreide) artikel graag langs mijn blogs leggen om te kijken waar eventuele aanvullingen zitten.

Mooie intro, Pegtel legt een link naar het heden en de MAGA-cultuur. Belangrijke toevoeging: Rand zou zelf waarschijnlijk gruwen van deze beweging. Ik herken hierin mijn stelling dat de boeken nauwelijks worden gelezen en een eigen leven los van de auteur gaan leiden.

Ik houd het voor deze keer eens kort en kom meteen met de verschil-analyse.

Het document ‘Het grenzeloze egoïsme van Ayn Rand’ bevat grotendeels dezelfde biografische feiten, maar het voegt cruciale actuele en lokale context toe die in de andere (voornamelijk Amerikaanse of theoretische) bronnen ontbreekt. Hier zijn de belangrijkste afwijkende of aanvullende zaken uit dit document:

1. De Nederlandse Context

Dit is het enige document dat de impact van Rand in Nederland expliciet benoemt:

• Toneelgroep Amsterdam: Het document beschrijft hoe Ayn Rand in 2014 bij het grote Nederlandse publiek doorbrak dankzij de vier uur durende toneelvoorstelling van The Fountainhead, geregisseerd door Ivo van Hove.
• Mark Rutte: Er wordt vermeld dat de toenmalig kersverse premier Mark Rutte haar in 2010 een “grote geest van het liberalisme” noemde.

2. Connectie met Moderne Politiek en Tech-giganten

Waar eerdere biografieën eindigen bij de historische impact in de 20e eeuw, trekt dit artikel de lijn door naar het heden:

• Donald Trump: Het document stelt dat Trump een groot lezer is van Rand en The Fountainhead als zijn favoriete boek en inspiratiebron noemt. Het artikel plaatst hierbij een kritische kanttekening: terwijl Rand uitging van rationele beslissingen, speelt Trump juist in op sentimenten, wat zij waarschijnlijk zou hebben verafschuwd.
• Silicon Valley: Het noemt specifiek moderne miljardairs zoals Peter Thiel (PayPal) en Elon Musk als uitgesproken Rand-fans die zichzelf zien als de “visionaire eenlingen” uit haar boeken.
• Tea Party-beweging: De invloed van Rand op de opkomst van de Tea Party vanaf 2009 (verzet tegen belastingverhogingen en ‘Obama-care’) wordt hier expliciet gekoppeld aan de slogan “Who is John Galt?”.

3. Specifieke Biografische Details

Hoewel veel biografie overlapt, vallen enkele accenten in dit document op:

• Dood van haar ouders: Het vermeldt specifiek dat haar ouders in 1943 zijn gestorven tijdens de bezetting van Leningrad door de nazi’s, terwijl Rand tevergeefs probeerde hen naar de VS te halen.
• Oorzaak van overlijden: Het document noemt expliciet dat zij op 77-jarige leeftijd stierf aan longkanker (kettingrookster!).
• Financiële doorbraak: Het noemt het specifieke bedrag van $50.000 dat Warner Bros betaalde voor de filmrechten van The Fountainhead, wat haar en Frank uit de financiële zorgen hielp.

4. Interpretatie van haar persoonlijkheid

Het artikel vat de psychologie van Rand samen op een manier die nauw aansluit bij jouw blogs, maar gebruikt scherpere termen:

• Het beschrijft haar als een “wandelend brein” dat hoekig en bedreigend overkwam en haar vrouwelijke kanten onderdrukte.
• Het benoemt de paradox dat zij “man-worship” predikte, maar in de praktijk kostwinner was terwijl haar man Frank vaak werkloos was en wegzonk in alcoholisme.

Conclusie: Voor jouw serie van 19 blogs is dit document vooral waardevol vanwege de brug naar de huidige tijd (Trump/Musk) en de Nederlandse invalshoek (Rutte/Van Hove). Het bevestigt bovendien jouw stelling dat haar succes en netwerk in de jaren ’50 leidden tot een “vloeibaar” ideologisch manifest dat door machthebbers werd opgepakt.

Pegtel stelt in haar artikel dat Ayn als een magneet op jonge mannen werkte. Dat heb ik zelf nergens zo gelezen, tenzij je het als een intellectuele aantrekkingskracht (icm roem en adoratie) ziet. Hoe zit dat?

PS Ayn Rand and the World She Made (2010) door Anne C. Heller is een biografie die ik (nog) niet heb gelezen en verwerkt, dus dat staat nog op mijn lijstje.

De vraag of jonge mannen werden aangetrokken door Ayn Rand als persoon/vrouw of louter door haar gedachtegoed, raakt aan een complex samenspel van haar intellectuele dominantie en een verborgen sensualiteit die door verschillende bronnen wordt beschreven. Hieronder volgt een analyse op basis van de verstrekte bronnen:

1. Intellectuele aantrekkingskracht als voornaamste magneet

Het klopt dat de meeste jonge mensen in eerste instantie werden aangetrokken door haar filosofie en literaire roem. De bronnen bevestigen jouw vermoeden dat velen haar zagen als een “wandelend brein”:

• Nathaniel Branden noemde haar bij hun eerste ontmoeting “Mrs. Logic” en zag haar als een “kosmische kracht” waarbij gedachten aan fysieke schoonheid nauwelijks bij hem opkwamen.
• Barbara Branden merkte op dat Rand voor de meeste mannen een “geïncarneerde intelligentie” was en niet direct als vrouw werd gezien. Haar tijdgenoten waren vaak “doodsbang” voor haar vanwege haar agressieve intellectuele houding.

2. De “magnetische” aantrekkingskracht op jonge mannen

Ondanks haar gebrek aan conventionele schoonheid — ze werd beschreven met een “vlak, vierkant gezicht” en een hoekig voorkomen — spreken bronnen wel degelijk van een specifieke aantrekkingskracht op jonge mannen:

• Het document ‘Het grenzeloze egoïsme’ stelt expliciet dat zij een “magnetische aantrekkingskracht op jonge mannen” had.
• Jack Bungay, een assistent van Hal Wallis, zag een “sensualiteit in Rand die nauwelijks bedwongen leek” en omschreef haar lippen als “erg mooi” en haar glimlach als “prachtig”.
• Marc Jaffe, een redacteur, verklaarde dat hij “ten minste tien minuten verliefd was op Ayn Rand” vanwege haar “onbeschrijfelijke charme” en de magische impact van haar persoonlijkheid.

3. Seksuele spanning onder de oppervlakte

Bij de jonge mannen die in de jaren ’40 in Hollywood om haar heen cirkelden (zoals Thaddeus Ashby en Evan Wright), was er volgens henzelf vaak sprake van een “duidelijke stroom van seksualiteit” die onder de oppervlakte van hun intellectuele interacties liep.

• Rand was zich bewust van haar eigen “intense seksualiteit”, maar voelde zich vaak afgewezen omdat mannen alleen haar verstand zagen en niet de vrouw.
• Haar relatie met de 25 jaar jongere Nathaniel Branden begon weliswaar op intellectuele basis, maar ontwikkelde zich tot een gepassioneerde affaire die door Rand zelf als “rationeel” werd gerechtvaardigd.

4. De ogen als bron van charisma

Bijna alle bronnen wijzen op haar ogen als het meest magnetische onderdeel van haar verschijning:

• Haar blik werd omschreven als intens, helderziend en diepgaand. Voor bewonderaars projecteerden haar ogen een soort “clairyoyance” die hen het gevoel gaf dat zij in hun ziel kon kijken.
• Deze intense uitstraling zorgde ervoor dat mensen — ook jonge mannen — door haar gehypnotiseerd of gefascineerd raakten.

Conclusie: Hoewel zij geen conventionele schoonheid was, was de magneetwerking een combinatie van haar overweldigende geest en een charismatische intensiteit die door sommige mannen als sensueel of zelfs erotisch werd ervaren. De scheidslijn tussen haar ideeën en haar persoon was in de praktijk vaak flinterdun.