Rudy's ruimte

Als iemand Ayn Rand goed en lang van dichtbij heeft meegemaakt is het Barbara Branden. Aanvankelijk was ze ‘de vrouw van’ (Nathaniel Branden, zeg maar ‘de 2e man’ van de Rand-school) maar geleidelijk aan werd ze vooral ook een goede vriendin van Rand. Uiteraard, zo ging het eigenlijk met zowat alle mensen rond Rand, werd de relatie op enig moment verbroken en/of ingewikkeld. In dit geval had dat alles te maken met een groeiende liefdesrelatie die ontstond tussen Rand en Nathaniel. In mijn beleving is Nathaniel daar door Rand ‘ingerommeld’ door aanhoudende discussies over het consistent ‘leven’ van de door Rand bedachte filosofie. Nathaniel geeft later ook toe dat hij romantisch weinig voor Ayn voelde en dat hij een intellectueel waas voor ogen had.

De partners van Ayn en Nathaniel (resp Frank en Barbara) hadden het nakijken en ook zij werden door Rand gebrainwashed dat dit een volstrekt normaal en logisch gevolg was van consistent haar filosofie volgen. Voor Ayn was het natuurlijk (in mijn visie) een perfecte gelegenheid alsnog of weer een mooie man voor zichzelf in te palmen, iets wat haar zonder haar beroemdheid en intellectueel overwicht nooit was gelukt met haar voorkomen. Niet slecht zou een player zeggen, zeker niet nadat ze eerder Hollywood-B-acteur Frank o’Connor voor haar karretje heeft weten te spannen. Niet vreemd dat Barbara en Frank een goede onderlinge verstandhouding hadden. Ik laat hieronder een profiel zien van deze stille en bescheiden Frank die zijn hele leven ten dienste stond van zijn vrouw Ayn Rand (mogelijke stelling: zonder deze Frank geen Rand zoals wij die nu kennen!).

Barbara Branden oa over de drijfveren van Ayn Rand

In het boek “The Passion of Ayn Rand” schetst Barbara Branden, gebaseerd op een vriendschap van negentien jaar en talloze diepte-interviews, een onthullend portret van Ayn Rand als een vrouw van epische proporties, wiens leven even dramatisch was als haar fictie. De onderstaande samenvatting verweeft de feitelijke biografie met Barbara’s psychologische inzichten over de drijfveren van Rand.

1. De wortels van een wereldbeeld: Rusland en het Jeugdtrauma

Ayn Rand werd in 1905 geboren als Alisa Rosenbaum in een welgesteld gezin in Sint-Petersburg. Een allesbepalend trauma vond plaats op twaalfjarige leeftijd, toen de jonge Alisa zag hoe de Rode Garde de apotheek van haar vader verzegelde in naam van “het volk”. Deze brute onteigening vormde de basis voor haar levenslange haat tegen het communisme en de overtuiging dat praten over “het helpen van anderen” slechts een dekmantel was voor macht en diefstal. Haar vader, een self-made man van grote integriteit, werd door de revolutie gereduceerd tot een machteloze toeschouwer, een beeld dat Rand later in haar fictie zou “rechtzetten” door helden te creëren die nooit bogen voor een systeem.

2. Hollywood en de “Ideale Man”

In 1926 emigreerde Rand naar Amerika, waar ze New York voor het eerst zag als een symbool van de menselijke geest en individuele scheppingskracht. In Hollywood ontmoette ze de acteur Frank O’Connor, die uiterlijk haar “ideale man” was: lang, slank en aristocratisch. Hoewel ze hem aanbad als een held uit haar eigen boeken, was Frank in werkelijkheid een passieve, teruggetrokken man die volledig in haar schaduw leefde. Barbara Branden merkt op dat Rand Frank moest “aggrandiseren” (verheerlijken) tot een intellectuele reus die hij niet was, om haar eigen theorie van “man-worship” (vrouwelijke overgave aan de superieure man) in haar leven te kunnen rechtvaardigen.

3. Seksuele Fantasieën en de Psychologie van de Overgave

Een centraal punt in Barbara Brandens psychologische analyse zijn de gewelddadige sekscènes in Rands boeken, zoals de beroemde “verkrachtingsscène” in The Fountainhead. Volgens Barbara waren dit geen toevallige scènes, maar projecties van Rands eigen seksuele fantasieën. Hoewel Rand in het echte leven een dominante leider was die alles en iedereen controleerde, smachtte ze in haar fantasie naar een kracht die sterker was dan zijzelf. De gewelddadige ondertoon in haar fictie was voor haar “verkrachting op uitnodiging”: een vrouw die zo sterk is dat ze alleen kan bezwijken voor een man aan wie ze zich spiritueel en intellectueel volledig kan overgeven. In haar eigen leven was ze echter de “man” in de relatie, de kostwinner en de intellectuele dictator.

4. Het “Collective” en de Affaire met Nathaniel Branden

Rand omringde zich in New York met een groep jonge bewonderaars, gekscherend “The Collective” genoemd. Hierbinnen ontstond een intense band met de 25 jaar jongere Nathaniel Branden, die zij zag als haar “intellectuele erfgenaam”. In 1954 begon Rand een affaire met Nathaniel, een relatie die zij als “rationeel” bestempelde en die met toestemming van hun echtgenoten, Frank en Barbara, werd gevoerd. Barbara Branden onthult de psychologische terreur die dit veroorzaakte: Frank vluchtte in alcoholisme terwijl hij zijn slaapkamer moest afstaan voor de ontmoetingen tussen Ayn en Nathaniel, terwijl de jonge volgelingen in een toestand van constante morele beoordeling leefden.

5. Het Schisma van 1968: De Breuk met de Werkelijkheid

De breuk tussen Rand en Nathaniel Branden in 1968 was gewelddadig en definitief. Toen Rand ontdekte dat Nathaniel een affaire had met een veel jongere vrouw (Patrecia Gullison), explodeerde ze in een grenzeloze woede. Volgens Barbara kon Rand niet accepteren dat zij als “hoogste waarde” was vervangen door een “nietszeggend model”. Ze eiste dat Nathaniel uit het publieke leven werd gewist en dat zijn werk als “plagiaat” werd bestempeld. Barbara Branden stelt dat Rands grootste zwakte haar gebrek aan zelfreflectie was; ze geloofde dat al haar emoties voortkwamen uit de rede, waardoor ze blind was voor de menselijke ravage die haar dogmatisme aanrichtte.

6. Isolatie en de Laatste Jaren

Rand eindigde haar leven grotendeels geïsoleerd in New York, waarbij ze bijna iedereen uit haar cirkel had “geëxcommuniceerd”. Ondanks haar wereldwijde roem stierf ze als een eenzame vrouw die tot het laatst toe de schijn van haar heroïsche idealen probeerde op te houden, zelfs toen Frank door seniliteit niet meer wist wie zij was. Barbara concludeert dat Rand gevangen zat in haar eigen filosofie: ze had zichzelf en de mensen om haar heen investeert met kwaliteiten van perfectie die geen menselijk wezen kan waarmaken, wat leidde tot een diepe, onoverkomelijke eenzaamheid.

Profiel Frank O’Connor

Op basis van de bronnen en Barbara Brandens psychologische analyses kan een gelaagd profiel worden geschetst van Frank (Charles Francis) O’Connor, de man die meer dan vijftig jaar de echtgenoot was van Ayn Rand. Hoewel Rand zelf nauwelijks over hem schreef, komt hij uit de getuigenissen naar voren als een tragische, zachtmoedige figuur die fysiek haar ideaalbeeld belichaamde, maar karakterologisch volledig in haar schaduw leefde.

1. Fysieke verschijning: De belichaming van Cyrus

Voor Ayn Rand was Frank de fysieke realiteit van haar literaire helden. Hij was “movie-star handsome”: lang, slank en aristocratisch met licht, steil haar en grijs-blauwe ogen. Rand gaf vaak toe dat ze met hem was getrouwd omdat hij “zo mooi” was; hij was voor haar de menselijke vorm van Cyrus, de held uit haar favoriete jeugdverhaal. In de publiciteit rond Atlas Shrugged werd zijn portret zelfs gebruikt als het gezicht van John Galt.

2. Karakter: De zachte tegenpool

In tegenstelling tot de agressieve en intellectueel dominante Rand, was Frank stil, bescheiden en niet-intellectueel. Mensen die hem kenden omschreven hem als een van de “fijnste mannen”, geliefd door iedereen en altijd galant en attent. Hij was de “vredebewaarder” in Rands turbulente sociale leven en fungeerde als haar emotionele “anker”. Waar Rand geen geduld had voor “small talk”, was Frank juist degene die gasten op hun gemak stelde met humor en anekdotes.

3. De paradoxale huwelijksdynamiek

Het huwelijk tussen Rand en Frank weerspiegelde een herhaling van hun beider gezinspatronen uit de jeugd: een dominante, ambitieuze moeder/vrouw en een passieve, meegaande vader/man.

• Rolverdeling: Rand was de “man” in de relatie (kostwinner en leider), terwijl Frank de rol van de “vrouw” op zich nam (verzorger en emotionele steun).
• Afhankelijkheid: Frank was economisch en spiritueel volledig afhankelijk van Rand. Hij had weinig eigen middelen en volgde haar keuzes zonder protest, zelfs toen zij besloot Californië—waar hij gelukkig was—te verlaten voor New York.
• Aggrandisering: Rand verheerlijkte Frank publiekelijk als haar “held”, maar vrienden merkten dat ze zijn werkelijke, zachte kwaliteiten niet zag of waardeerde; hij móést voor haar de reus van intellect zijn die hij in werkelijkheid niet was.

4. Professionele passiviteit en creativiteit

Franks eigen carrière kwam nooit van de grond, wat leidde tot een leven van “stille nederlaag”.

• Acteur: Hij begon als acteur, maar miste de gedrevenheid van Rand en zijn carrière eindigde in de jaren ’30 in anonimiteit.
• Bloemenkweker en schilder: Hij vond kortstondig geluk op hun ranch in Chatsworth als bloemenkweker. Later in New York ontdekte hij een groot talent voor schilderen, al mocht hij van Rand zijn werken niet verkopen omdat ze ze niet kon missen.
• Onzichtbaarheid: Op de zaterdagavonden van “The Collective” was Frank vaak slechts een “ornamentele figuur” die koffie serveerde terwijl de anderen urenlang over filosofie debatteerden.

5. De offers en de afbraak

Franks loyaliteit aan Rand werd op de zwaarste proef gesteld tijdens haar affaire met Nathaniel Branden.

• De affaire: Frank gaf zijn toestemming voor de affaire, mede uit een schuldgevoel dat hij niet de “heroïsche man” was die zij verdiende. De prijs was echter hoog: hij moest zijn eigen huis verlaten wanneer Nathaniel kwam en werd de toeschouwer van haar passie voor een ander.
• Vlucht in alcohol: De vernedering en de emotionele repressie leidden ertoe dat Frank in zijn latere jaren in isolatie raakte en begon te drinken.
• Seniliteit: Aan het einde van zijn leven leed hij aan arteriosclerose en seniliteit. Rand, die een afkeer had van “irrationaliteit”, probeerde hem wanhopig te “retrainen” door hem logica-lessen te geven, wat voor de verwarde Frank een martelgang was.

Frank O’Connor stierf op 9 november 1979. Ondanks alle pijn bleef hij tot het einde Rands “hoogste waarde”; ze was ontroostbaar na zijn dood en had een foto van hem op haar borst toen ze in haar kist lag.