Rudy's ruimte

We kijken net als eerder bij Fountainhead naar de achtergrond, het decor, van de tweede roman. New York en statige gebouwen blijven cruciaal, maar nu geen architecten maar ondernemers en industrieën. De beweging van micro naar macro is ingezet, het gaat om een heel land, dat in verval is (geraakt) en naar de haaien dreigt te gaan. Het is niet langer een moreel vertelsel dat een beroep doet op je eigen scheppende kracht, maar een politieke en nationale oproep (of waarschuwing) om het verval te stoppen. Eerst de neutrale samenvatting, dan de gekleurde met de stellingen in het achterhoofd.

NEUTRAAL

Het decor van Atlas Shrugged schetst een wereld die zich in een staat van gestage ontbinding bevindt, waarin de technologische en industriële fundamenten van de beschaving langzaam afbrokkelen onder druk van economisch wanbeleid en collectivistische ideologieën. Hieronder volgt een omschrijving van de belangrijkste elementen van dit toneel:

De Stad: New York als vervallend meesterwerk

New York wordt gepresenteerd als een stad die haar glans verliest. De wolkenkrabbers zien eruit als “vervagende meesterwerken,” bedekt met roet en grime. Er zijn fysieke tekenen van verval, zoals scheuren van tien verdiepingen lang in torens en spieren waarvan het bladgoud is afgebladderd. Een opvallend symbool is de gigantische kalender op een publieke toren, die de datum aangeeft met een sfeer van “onbeweeglijke finaliteit”. De algemene sfeer in de straten is er een van angst en onbestemde dreiging; mensen haasten zich niet langer naar een doel, maar lijken te vluchten voor een onbekend gevaar.

Cruciale Industrieën en de “Slow Leak”

De economie van het land steunt op enkele vitale sectoren die één voor één bezwijken:

• Spoorwegen: Taggart Transcontinental is de slagader van het land, maar het netwerk vertoont tekenen van “hemofilie”—een langzaam bloeden door verwaarloosd onderhoud, versleten rails en constante treinwrecks.
• Staal: Rearden Steel is het laatste efficiënte bastion. Terwijl andere fabrieken sluiten, bouwt Hank Rearden nieuwe ovens voor zijn revolutionaire Rearden-metaal, een legering die sterker en lichter is dan staal.
• Olie: In Colorado ontstaat een kortstondige economische bloei door de olievelden van Ellis Wyatt, die uitgeputte putten tot nieuw leven wekt. Dit wordt de “Second Renaissance” genoemd, maar deze eindigt wanneer Wyatt zijn velden in brand steekt (“Wyatt’s Torch”) uit protest tegen de plunderaars.

Overheid en Regelgeving: De Wurg greep

De achtergrond van de overheid wordt gedomineerd door de Bureau of Economic Planning and National Resources, onder leiding van Top Co-ordinator Wesley Mouch. De wetgeving is gericht op “stabiliteit” en “gelijkheid,” wat in de praktijk neerkomt op de vernietiging van de meest bekwamen:

• Equalization of Opportunity Bill: Deze wet verbiedt het bezit van meer dan één bedrijf, bedoeld om “kansen te verspreiden,” maar het dwingt succesvolle ondernemers hun nevenbedrijven te sluiten.
• Anti-dog-eat-dog Rule: Een verordening van de spoorwegalliantie die concurrentie verbiedt en gebieden “beperkt” tot slechts één actieve spoorlijn, wat effectief de innovatieve Phoenix-Durango vernietigt ten gunste van het Taggart-imperium.
• Directief No. 10-289: Het ultieme middel tot totale controle. Dit besluit bevriest de hele economie: werknemers mogen hun baan niet verlaten, bedrijven mogen niet sluiten, patenten moeten als “geschenk” aan de staat worden overgedragen en er mogen geen nieuwe uitvindingen meer worden gedaan.

Maatschappelijke Toestand: Blighted Areas en Frozen Trains

Het toneel wordt verder ingevuld door zogenaamde “blighted areas”—gebieden waar fabrieken zijn gesloten en de bevolking is vervallen tot armoede en ruilhandel. Er ontstaat een fenomeen van “frozen trains”: treinen die midden op het spoor worden achtergelaten omdat de bemanning massaal staakt of simpelweg verdwijnt.

Het Alternatief: Atlantis

Tegenover dit verval staat de verborgen vallei van Midas Mulligan, ook wel Galt’s Gulch of Atlantis genoemd. Dit is een verborgen paradijs voor de “stakers van de geest,” waar de rede heerst, handel wordt gedreven met goud en de dollarteken-vlag fier wappert als symbool van prestatie.

INGEKLEURD door stellingen in wording

Het decor van Atlas Shrugged is geen toevallige achtergrond, maar een gestileerd moreel slagveld waarin Ayn Rand haar persoonlijke trauma’s, haar droombeelden en haar filosofische systeem tot een uiterste consequentie doorvoert. Hieronder volgt een schets van dit toneel, gemarkeerd met vooruitwijzingen naar de stellingen in wording over werk en leven van Rand.

1. New York: Van ‘Benevolent Universe’ naar vervallend meesterwerk

In de roman wordt New York beschreven als een “fading masterpiece”, met grimmige strepen vuil op de muren en een gigantische kalender in de lucht die onafwendbaar de tijd wegtikt.

• Dit decor weerspiegelt de overgang van Rands Russische trauma (de onteigening) naar haar Amerikaanse wedergeboorte. New York was haar “psychologische anker” bij aankomst in 1926. Het verval in het boek representeert haar angst dat de “grijze woestijn” van het communisme ook haar nieuwe vaderland zou opslokken.

2. De wolkenkrabbers: De wil in beeld gebracht

Te midden van de stad staat het Taggart-gebouw als een symbool van onschendbare macht en competentie, met marmeren hallen die glanzen als spiegels.

• Voor Rand waren wolkenkrabbers niet slechts gebouwen, maar de “tastbare realiteit van de vrije menselijke geest”. In het boek fungeert de architectuur als een morele graadmeter; een gebouw heeft integriteit, net als een mens (een thema dat zij ook in The Fountainhead uitwerkte).

3. De industrieën: De bloedsomloop van een continent

Het toneel wordt gedomineerd door gigantische industriële machten: de spoorwegen van Taggart Transcontinental en de vlammende ovens van Rearden Steel. Het vloeibare metaal van Rearden wordt beschreven met een passie die bijna religieus is.

• Deze wereld van “makers” is de rechtzetting van de machteloosheid van haar vader in Rusland. Dagny Taggart fungeert hier als de “gecorrigeerde versie” van Rand zelf: zij bezit de briljante geest van Rand, maar ook de fysieke schoonheid die Rand bij zichzelf miste (Stelling 6).

4. De sfeer van ontwijking: “Who is John Galt?”

Het publieke domein in de roman — de kranten, de radio en de cocktailparty’s van James Taggart — is een moeras van vage begrippen, altruïstische slogans en een collectieve weigering om de werkelijkheid te benoemen.

• Dit intellectuele milieu loopt vooruit op de sfeer in Rands eigen “Collective” in New York, waar zij als een godheid werd vereerd en waar absolute intellectuele consistentie werd geëist ten koste van menselijke feilbaarheid.

5. Washington en de ‘Looters’

De politieke achtergrond, met figuren als Wesley Mouch, is een web van bureaucratie die “behoefte” boven “prestatie” stelt en de industrie wurgt met “Directive 10-289”.

• Voor Rand was dit de literaire herbeleving van de Russische Revolutie. De “aristocracy of pull” die zij hier beschrijft, is de wereld waarin macht wordt verhandeld in plaats van verdiend, een weerspiegeling van haar eigen groeiende isolatie en de strengheid waarmee zij later iedereen “excommuniceerde” die niet aan haar dogma’s voldeed.

6. Galt’s Gulch: De Utopia van de Egoïsten

Verborgen in de Rocky Mountains ligt een vallei, afgeschermd door een “refractor ray” die een mirage van een onbewoonbare bergtop projecteert. Hier is de enige plek waar de dollartekens glanzen en de motoren wél werken.

• Dit is de uiteindelijke vervulling van de Hollywood-droomwereld uit haar jeugd. In deze setting is John Galt de “ideale man” (zoals de fictieve held Cyrus), de man voor wie de Rand-heldin “hulpeloos op de knieën gaat” — een fantasie van overgave die Rand in haar eigen huwelijk met de passieve Frank O’Connor nooit kon beleven.

7. De bevroren treinen en het einde van de fictie

Het boek eindigt met een wereld waarin de motoren stoppen en treinen op het spoor worden achtergelaten door deserterende bemanningen.

• Dit loopt vooruit op de tragiek van Rands eigen einde. Nadat zij met Atlas Shrugged haar “missie” had volbracht, schreef zij nooit meer fictie; haar eigen creatieve motor stopte, waarna zij teruggetrokken en bitter eindigde in haar New Yorkse appartement.