Rudy's ruimte

15 jaar na haar eerste grote roman volgt dan eindelijk de tweede en nog grotere roman ‘Atlas Shrugged’ (in het Nederlands zijn zover ik weet minstens 2 vertalingen geweest, nu te vinden onder ‘De kracht van Atlantis’). Wat er in die 15 jaar gebeurd is met Rand, is voor mij goeddeels nog een mysterie en uit te zoeken. Feit is dat de wereld van de architect en gebouwen wordt verruild voor de wereld van economie, handel, geld, ondernemers en uitvinders. Het speelt zich oa f tegen de achtergrond van de spoorwegen en de staalindustrie. En net zoals in haar eerste roman gaat het ook nu weer om de strijd tussen de helden die hun rug recht houden (de first raters) en de volgers en meelopers en parasieten (bureaucraten, ambtenaren, do-good-ers, kortom de rest en massa, de second raters) die deze unieke creatieve scheppende genieën het leven moeilijk maken (uit jaloezie, domheid).

Ik stel me zo voor dat Rand van een relatief onbekend iemand via het succes van haar 1e roman uitgroeide tot een nationale beroemdheid. Ze ging zich inhoudelijk ook (meer) bemoeien met politiek en speelde een rol in de na-oorlogse strijd tegen communisten. Ze kreeg volgens de bronnen zo rond 1946 het idee deze roman te gaan schrijven, aanvankelijk was de werktitel ‘The strike’. Hoe dan ook verschoof in deze tijd de focus van de fictieve architect naar de meer serieuze ondernemer als centraal element voor het succes van onze economieën. De ondernemer als (onmisbare) held was geboren, de overheid als een sta-in-de-weg was de tegenpool. Het verhaal dat de ondernemers wraak nemen op de maatschappij door zich terug te trekken uit het echte leven waarna de maatschappij op de knieën moet en tot inzicht komt, gaat er in als zoete koek. Daarna gaat dat verhaal, los van inhoud, niemand leest van die dikke boeken, een eigen leven leiden en wordt Rand steeds meer een karikatuur van zichzelf en wordt haar narratief te pas en te onpas ge- of misbruikt om belastingen te verlagen, regels op te ruimen, zelfverrijking niet te zien als vormen van roof maar als individuele verdienste.

NEUTRAAL

Atlas Shrugged (1957) is Ayn Rands magnum opus waarin zij haar filosofie, het Objectivisme, volledig uitwerkt tegen de achtergrond van een instortende Amerikaanse economie. Het boek is verdeeld in drie delen: Non-Contradictie, Either-Or en A is A.

Deel I: De vervallende wereld en de vraag “Wie is John Galt?”

Het verhaal begint in een New York dat getekend is door verval en een sfeer van wanhoop. Centraal staat de mysterieuze vraag “Wie is John Galt?”, die door de bevolking als een uiting van hopeloosheid wordt gebruikt.

Dagny Taggart, de Vice-President van Taggart Transcontinental, probeert wanhopig de spoorweg van haar familie te redden, terwijl haar broer James Taggart, de president van het bedrijf, zich bezighoudt met politieke spelletjes en “invloed” in Washington. Om de cruciale Rio Norte Line te redden, sluit Dagny een verbond met de staalmagnaat Hank Rearden, de uitvinder van het revolutionaire Rearden-metaal. Ondanks felle tegenstand van de overheid en concurrerende staalproducenten bouwen zij de “John Galt Line” naar de bloeiende olievelden van Ellis Wyatt in Colorado.

Deel II: De verdwijnende producenten

Terwijl Dagny en Rearden vechten om de productie gaande te houden, begint er een verontrustend patroon zichtbaar te worden: de meest bekwame industriëlen en denkers verdwijnen spoorloos. Wanneer de overheid Colorado probeert te plunderen via nieuwe wetten zoals de “Equalization of Opportunity Bill”, zet Ellis Wyatt zijn eigen olievelden in brand en verdwijnt. Dit vuur, bekend als “Wyatts Fakkel”, blijft branden als symbool van verzet.

Francisco d’Anconia, Dagny’s jeugdliefde en erfgenaam van een koperimperium, verschijnt op het toneel als een decadente playboy, maar blijkt achter de schermen zijn eigen bezittingen te vernietigen om ze uit handen van de “plunderaars” te houden. Rearden wordt ondertussen gechanteerd en berecht voor het illegaal verkopen van zijn metaal aan Ken Danagger, die kort daarna ook verdwijnt.

Deel III: De staking van de geest

Dagny ontdekt een kapotte motor in een verlaten fabriek die werkt op atmosferische elektriciteit en zet een zoektocht in naar de uitvinder. Deze zoektocht leidt haar uiteindelijk naar een verborgen vallei in de Rocky Mountains, genaamd Galt’s Gulch of Atlantis. Hier ontmoet zij de “staking van de geest” in levende lijve: alle verdwenen genieën, geleid door John Galt, wonen hier en weigeren hun talenten nog langer ter beschikking te stellen aan een maatschappij die hen als slaven behandelt.

Galt legt uit dat hij de man is die “de motor van de wereld heeft stilgezet” door de producenten terug te trekken. Dagny weigert zich in eerste instantie bij hen aan te sluiten omdat ze Taggart Transcontinental niet kan opgeven, maar na een catastrofale treinramp in de Taggart-tunnel en de totale ineenstorting van de economie onder het bewind van de plunderaars, ziet zij in dat Francisco en Galt gelijk hadden.

Het boek culmineert in een urenlange radiotoespraak van John Galt aan de natie, waarin hij de morele basis van hun staking uiteenzet: de weigering om te leven voor de behoeften van anderen en de verheerlijking van de rede en het eigenbelang. De plunderaars storten volledig in en de stakers maken zich klaar om terug te keren naar een wereld die ze opnieuw op een rationele basis zullen opbouwen.

GEKLEURD met stellingen in wording

In Atlas Shrugged (1957) bereikte Ayn Rand de volledige integratie van haar persoonlijke geschiedenis, haar filosofische systeem en haar psychologische verlangens. Het boek is de ultieme “rechtzetting in fictie” van wat zij in de werkelijkheid als tekortkomingen of trauma’s ervoer.

Hieronder volgt een samenvatting van de roman, vooruitlopend op jouw stellingen:

1. De Staking van de Geest: De erfenis van de vader

Het centrale thema van de roman—de staking van de “makers”—is een directe uitwerking van het trauma rond haar vader. Waar haar vader in Rusland machteloos toekeek hoe zijn apotheek werd onteigend, creëert Rand in John Galt een held die de wereld stilzet door zijn geest terug te trekken. Galt weigert te buigen voor een systeem dat zijn talent claimt als publiek eigendom, precies zoals Rand wenste dat haar vader had kunnen doen.

2. De strijd tegen de Looters: Het Russische trauma

Het decor van de roman is een vervallend Amerika dat verdacht veel lijkt op het Petrograd uit Rands jeugd. De tegenstanders, de looters (plunderaars) zoals haar broer James Taggart en de bureaucraat Wesley Mouch, gebruiken de taal van “behoeften” en “altruïsme” om de productieve mens te knechten. Voor Rand was dit de literaire herbeleving van de revolutie: praten over “het helpen van anderen” als dekmantel voor brute diefstal.

3. Dagny Taggart: De gecorrigeerde droomvrouw

Hoofdpersoon Dagny Taggart, die een spoorwegimperium runt, is de “gecorrigeerde” versie van Rand zelf. Waar Rand leed onder haar eigen gebrek aan klassieke schoonheid en hoekigheid, is Dagny niet alleen briljant (haar intellectuele troef), maar ook fysiek perfect en glamoureus. Zij belichaamt de sterke vrouw die Rand in Hollywood-films bewonderde, maar nu in een leidende, “mannelijke” rol die Rand in haar eigen carrière ook aannam.

4. De Ideale Man: Hollywood-romantiek

In de personages Francisco d’Anconia, Hank Rearden en uiteindelijk John Galt brengt Rand de stoere, dominante mannen uit haar zwart-wit droomwereld tot leven. Hun uiterlijk—lang, slank, met een “haughty smile”—is gebaseerd op haar eerste liefde Leo en haar man Frank. De liefde tussen hen en Dagny is gebaseerd op intellectuele consistentie: seks als de ultieme vorm van wederzijdse bewondering van gedeelde waarden.

5. De Paradox van Dominantie en Overgave

In het boek viert Rand “man-worship” (vrouwelijke overgave aan de superieure man), maar in de praktijk leidde zij haar eigen kring (“The Collective”) met absolute dominantie. In Atlas Shrugged laat zij Dagny “op haar knieën gaan” voor Galt, een fantasie van overgave die Rand in haar huwelijk met de passieve Frank O’Connor nooit in die vorm beleefde. De personages in het boek zijn in feite de “genieën” waarmee zij zich ook in het echte leven wilde omringen om haar eenzaamheid te verdrijven.

6. Geld als Moreel Symbool

De beroemde speech van Francisco d’Anconia over geld als de wortel van alle goeds weerspiegelt hoe Rand geld en heldendom liet samensmelten. Dit punt loopt vooruit op haar latere rol als “Goddess of the Market”: haar fictie werd een ideologisch manifest voor het kapitalisme, waardoor zij een pion werd in netwerken van machthebbers die haar werk instrumentaliseerden voor het neoliberalisme.

7. De Sanction of the Victim

Hank Rearden is de marker voor Rands gebrek aan zelfreflectie. Hij draagt de last van de wereld uit schuldgevoel (het “sanction of the victim”), totdat Galt hem bevrijdt. In de werkelijkheid projecteerde Rand haar eigen morele strengheid op haar omgeving, wat leidde tot de vernietiging van relaties (zoals met Nathaniel Branden), omdat zij geen meta-visie had op de schade die haar absolute dogma’s aanrichtten.

8. Galt’s Gulch: De Utopia van de Egoïsten

De verborgen vallei in de Rockies is de literaire versie van Rands zaterdagavond-salons in New York. Het is een wereld waar alleen “first-raters” wonen, afgeschermd van de middelmatige massa. Hier herstelt Rand in fictie de “natuurlijke orde” waarin de makers worden aanbeden in plaats van geplunderd.

9. De Motor van de Wereld stopt

Wanneer Galt de wereld stillegt, eindigt de roman in een bijna apocalyptische stilte. Dit loopt vooruit op de tragiek van Rands eigen einde: nadat zij haar “missie” met dit boek had volbracht, stopte haar eigen creatieve motor. Zij schreef nooit meer fictie en raakte steeds meer geïsoleerd in haar eigen filosofische “kooi”.

10. De Laatste Pagina: De Sign of the Dollar

Het boek eindigt met Galt die het dollarteken boven de aarde trekt, een symbool van de overwinning van de makers. Voor Rand was dit de vervulling van haar Hollywood-droom, maar de bronnen tonen dat de werkelijkheid na de publicatie uitliep op een “Objecti-schism”, bitterheid en een eenzame afsluiting in New York, ver verwijderd van de triomf van haar personages.