Rudy's ruimte

Je vlucht moederziel alleen uit je geboorteland Rusland. Je laat huis en haard achter na het trauma van de onteigening door de revolutionairen. Alle schepen heb je achter je verbrand. Na een wekenlange boottocht zie je dan plots de contouren van de stad New York. Het gedroomde land van de onbegrensde mogelijkheden met haar indrukwekkende skyline met de priemende gebouwen die afsteken tegen de avondzon. Dan is het toch niet raar dat je later New York als decor neemt voor je roman Fountainhead? Laten we het decor van de stad waarin deze roman speelt eens destilleren uit de boektekst. Eerst weer neutraal (puur op basis van de (eeuwige) bron), dan weer ingekleurd door mijn ‘stellingen in wording’ en sluipende vermoedens en interpretaties.

NEUTRAAL

De context van The Fountainhead wordt gevormd door een wereld die op het snijvlak staat van industriële macht en intellectuele strijd, gesitueerd tegen de achtergrond van een groeiend New York City. Dit toneel is niet slechts een fysieke locatie, maar een strijdveld van tegengestelde filosofieën over architectuur, succes en morele waarden.

De Setting: Wolkenkrabbers en Architectuur

De wereld waarin Roark en Dominique opereren, wordt gedomineerd door de opkomst van de wolkenkrabber, die wordt gezien als een symbool van de overwinning van de menselijke rede op de natuur.

• Architectonische contrasten: Er is een diepe kloof tussen de heersende tradities en de modernistische visie van Roark. Gebouwen zoals de Frink National Bank weerspiegelen de hang naar het verleden met hun overdaad aan klassieke ornamenten, zuilen en friezen, wat Roark omschrijft als “kopieën van kopieën”.
• De functionaliteit: Daartegenover staat het Dana Building (ontworpen door Henry Cameron), dat de harmonie van het staalskelet benadrukt met harde, eenvoudige lijnen en scherpe hoeken. Roark zet deze traditie voort door gebouwen te ontwerpen die voortkomen uit hun locatie en materiaal, waarbij geen enkele lijn overbodig is.
• Symboliek van macht: Gebouwen worden gezien als een statement van iemands leven; een huis is de fysieke vertaling van de waarden van de bewoner.

De Rol van de Architect

In dit milieu is de architect niet alleen een bouwer, maar een maatschappelijk figuur die zich moet navigeren door een web van prestige en sociale verplichtingen.

• De “Sociale” Architect: Voor figuren als Peter Keating en Guy Francon is architectuur een middel om status te vergaren en “de juiste mensen” te ontmoeten. Hun succes hangt af van het plezieren van de cliënt, die wordt beschouwd als de meester van het ontwerp.
• Het Collectief: De heersende mening is dat creatie een collectief proces is, waarbij de individu zich moet onderwerpen aan de standaarden van de meerderheid en tradities.
• De Breuk: Roark verwerpt dit en stelt dat alles wat groot is, voortkomt uit het onafhankelijke oordeel van één individu.

Het Intellectuele Milieu: Discussies en Salons

Het toneel wordt verder ingevuld door een elitaire cirkel van intellectuelen die samenkomen in salons en op banquetten.

• Kiki Holcombe’s Salon: Hier verzamelt zich “iedereen die ertoe doet” in de architectuurwereld om te discussiëren over esthetiek en maatschappelijke verantwoordelijkheid. In dit milieu wordt altruïsme gepredikt als het hoogste ideaal, waarbij de architect een dienaar van het volk moet zijn.
• Discussiethema’s: Er wordt voortdurend gedebatteerd over concepten als “het algemeen belang” versus “egoïsme”. Men gelooft dat originaliteit slechts ijdelheid is en dat “schoonheid” een universele godin is die alleen in oude stijlen te vinden is.

Media: Kranten en Reviews

De publieke opinie en de reputatie van architecten worden gevormd door machtige kranten en critici.

• Gail Wynand en de Banner: Zijn krant, de New York Banner, is het symbool van sensatiezucht en vulgariteit die de massa bedient. Wynand gelooft dat hij de publieke opinie kan maken en breken.
• De Kritische Stemmen: Ellsworth Toohey oefent via zijn column “One Small Voice” een enorme invloed uit. Hij gebruikt zijn intellectuele autoriteit om de genialiteit van individuen te vernietigen en middelmatigheid te verheerlijken in de naam van “menselijkheid”.
• Dominique Françon: Zij schrijft de column “Your House” voor de Banner, waarin ze genadeloos de middelmatigheid van moderne woningen analyseert. Haar reviews zijn vaak een wapen in haar persoonlijke strijd tussen bewondering voor perfectie en minachting voor de wereld die die perfectie niet verdient.

Het Toneel van Howard en Dominique

Howard en Dominique interacteren in de uiterste hoeken van dit milieu: van de glitter van luxueuze restaurants en salons tot de ruwheid van een granietgroeve. Hun relatie speelt zich af in een atmosfeer van eervolle strijd en wederzijdse erkenning, waarbij Dominique probeert te vernietigen wat ze het meest bewondert om het te sparen voor een wereld vol ‘looters’. Dit alles vindt plaats tegen de achtergrond van een stad die “de bevroren vorm van menselijke moed” is, maar ook het decor van morele corruptie.

INGEKLEURD en vooruitlopend op stellingen

Het decor van The Fountainhead is geen toevallige achtergrond; het is een geëgaliseerde en gestileerde projectie van het New York dat de jonge Ayn Rand in 1926 voor het eerst zag vanaf de kade van de Hudsonrivier. Voor haar was deze stad de fysieke manifestatie van de menselijke geest: een wereld van staal, glas en onverzettelijke hoogten die haaks stond op de grijze, vervallen realiteit van de Sovjet-Unie die zij net had ontvlucht.

1. De Stad als Moreel Manifest: “Will made visible”

In The Fountainhead is New York een slagveld van architecturale stijlen die symbool staan voor morele integriteit.

• Het Decor: De stad bestaat uit de “canyons” van Manhattan, waar wolkenkrabbers niet slechts gebouwen zijn, maar “de wil van de mens zichtbaar gemaakt”.
• De Contrasten: Tegenover de Dana Building (het werk van de gevallen held Henry Cameron en Howard Roark), die de eerlijkheid van de stalen structuur toont, staat de Frink National Bank van Guy Francon, een pompeus mengsel van Griekse en Romeinse elementen die de structuur maskeren.
• Vooruitwijzing: Dit weerspiegelt: de strijd voor principes zonder te buigen. Net zoals Rand haar vader zag buigen voor de revolutionairen, weigert Roark de “uiterlijke schijn” van de traditie te accepteren. Later in haar leven zou Rand deze architecturale “waarheid” vertalen naar een absolute filosofie waarin geen ruimte was voor grijsgebieden of compromissen.

2. Het Intellectuele Milieu: De Macht van de ‘Banner’

De stad in de roman wordt geregeerd door de publieke opinie, vormgegeven door de kranten en intellectuele salons.

• The New York Banner: De krant van Gail Wynand is een fabriek van sensatie en sentiment, gericht op de “common man”. Het is een instituut dat de massa geeft wat zij wil, om zo macht over hen te verkrijgen.
• De Criticus als Schurk: Ellsworth Toohey is de spil van het intellectuele milieu. Via zijn column “One Small Voice” predikt hij altruïsme en “collectieve geest” om de individuele grootsheid te ondermijnen. Hij organiseert “Councils” voor bouwers en schrijvers, die middelmatigheid verheffen tot de nieuwe standaard.
• Vooruitwijzing: Dit milieu loopt vooruit mogelijke stellingen. Rand zou later in New York zelf een “Collective” creëren. Waar Toohey in het boek de massa controleert, controleerde Rand haar eigen kring van bewonderaars met eenzelfde soort intellectuele absolute macht, waarbij zij hen “aggrandiseerde” tot de helden uit haar boeken.

3. De Salons van de “Aristocracy of Pull”

Binnen het decor van de roman zijn er de mondaine bijeenkomsten, zoals die van Kiki Holcombe, waar de culturele elite samenkomt.

• De Dynamiek: Dit zijn de plekken waar carrières worden gemaakt door “pull” (connecties) in plaats van verdienste. Het is de wereld van de “second-handers” die leven via de ogen van anderen.
• Dominique in de Salon: Dominique Francon opereert hier als de “vicious” schoonheid die alles waar zij eigenlijk in gelooft probeert te vernietigen uit puur cynisme.
• Vooruitwijzing: Dit decor werd later Rands eigen werkelijkheid. Tijdens de Willkie-campagne van 1940 en in haar latere jaren in New York, hield zij zelf bijeenkomsten met de invloedrijke conservatieve en zakelijke elite. Zij werd een pion in netwerken die haar werk gebruikten als ideologisch manifest voor het kapitalisme, precies de “aristocracy of pull” die zij in haar boeken verachtte.

4. De Granietgroeve: Ruwheid en Hollywood-romantiek

Een essentieel onderdeel van het decor is de granietgroeve in Connecticut.

• De Setting: Hier ontmoeten Howard en Dominique elkaar terwijl hij als handarbeider in de brandende zon stenen breekt. Het is een decor van brute fysieke kracht en ongetemde natuur.
• Vooruitwijzing: Dit sluit aan bij een stelling: de droomwereld van stoere, ruwe mannen zoals Rand die zag in Hollywood-films. Frank O’Connor was voor haar de fysieke invulling van dit beeld. Het contrast tussen de “intellectuele” Rand en de “fysiek ideale” man wordt in The Fountainhead opgelost door Dominique (de mooie Rand) te laten buigen voor de superieure kracht van de man (Roark), een overgave die Rand in haar eigen huwelijk met de passieve Frank nooit echt kon beleven.

5. Het Decor van de Toekomst: De ‘Unfinished Symphony’

Het beeld van de onvoltooide Aquitania Hotel, ook wel de “Unfinished Symphony” genoemd, staat midden in New York als een waarschuwing voor wat er gebeurt als de makers stoppen.

• Het Beeld: Een geraamte van staal dat de hemel in steekt, maar dood en leeg blijft.
• Vooruitwijzing: Dit is de kiem van Atlas Shrugged en Rands visie op de “staking van de geest”. Het decor van New York verandert in haar latere werk van een zegevierende stad in een zinkend schip (mogelijke stelling). De stad die zij als immigrant aanbad als het “Benevolent Universe”, eindigde voor haar als een plek van isolatie en bitterheid, waar zij in haar appartement aan 34th Street uitkeek op het Empire State Building, terwijl zij de rest van de wereld uit haar leven “excommuniceerde”.