Rudy's ruimte

Ayn Rand, ze is hier al vaker voorbij gekomen. Een aantal opmerkingen over haar vind je terug in overzichtsblog #500b. Rand zou je eigenlijk niet moeten lezen, ze heeft een rare visie op mensen en de wereld, en toch kun je ook niet om haar heen. Ik ben tegen haar ‘aangelopen’ als econoom. Niet als lezer van non-fictie (romans). In die gevallen had ik haar boeken links laten liggen. Maar economen bleven er maar op terug komen. Net als veel andere dikke boeken: meestal worden die niet gelezen en gaan ze een eigen leven leiden, los van de auteur. Zo is het ook gegaan met Adam Smith en zijn onzichtbare hand. Ik ken niet één econoom die zijn 2 grote boeken van kaft tot kaft heeft gelezen. Voor een succesvol publicerend econoom is dat ook complete waanzin en tijdsverspilling, alleen maar woorden, geen wiskunde, niet wetenschappelijk. En who cares dat Smith heel genuanceerd dacht over de werking van markten? Zo is het ook bij Ayn Rand en haar ook weer 2 grote boeken (ik weet dat ze veel meer heeft geschreven, voor mij is de kern die 2 boeken). Niemand die ik ken heeft ze helemaal gelezen. En ook hier geldt, het gaat een eigen leven leiden los van de auteur en de inhoud.

Waarom ben ik door haar (en die 2 boeken) dan toch gefascineerd? Omdat haar werk tot op de dag van vandaag in grote aantallen wordt verkocht (niet per se gelezen dus). Ze is de romantische vertolker van de gedachte dat de markten goed werk doen, dat de overheid een sta in de weg is. Je zou ook kunnen zeggen dat het een cult-boek is (met name Atlas Shrugged maar vlak ook Fountainhead niet uit) waar je in bepaalde kringen mee gezien kunt worden. Let maar eens bij series op Netflix hoe vaak je zo slordigjes op de achtergrond iemand zo’n boek ziet lezen of dat het er achteloos op tafel ligt. Van veel vrije-markt-ridders is bekend dat ze zich graag uitlaten over Rand en haar boek. Je zou kunnen zeggen dat ze de romantische versie is van wat economen saai hebben vastgelegd in dikke boeken voor eerstejaars-studenten, denk aan Paul Samuelson’s Economics. Als we allemaal ons eigen belang najagen, greed is good, dan is het uiteindelijk beter voor iedereen. De massa, de samenleving, de overheid, het trekt al dat vrije en geniale ondernemersdom naar beneden. We kunnen niet zonder ondernemers, zij zijn de motor van onze samenleving en pas op voor linksige mensen die willen delen en afromen, dat is de hond in de pot. In Atlas Shrugged, op zich een geniale plot vind ik, besluiten ondernemers daarom ‘met zijn allen’ (hoe paradoxaal) zich terug te trekken uit de maatschappij, als protest tegen de vegeterende rest, in een vallei om zo de wereld in paniek achter te laten.

Ik heb het al langer op mijn lijstje staan: ik wil Ayn Rand in een aantal stellingen samenvatten op mijn eigen manier. Zoals ik dat ook gedaan heb bij Jeroen Bosch en Osho. Op mijn eigen manier: ik zoek de grenzen op, of ga erover, tussen feiten en interpretatie en betekenisgeving. Er is al zoveel over Rand geschreven immers en vanzelfsprekend heb ik lang niet alles kunnen bekijken voor dit betoog. Ik haal er bewust wel een aantal boeken/werken bij over het privé-leven van Ayn Rand en van mensen die haar persoonlijk hebben gekend. Een van de stellingen, die ligt in mijn ogen erg voor de hand, is dat Rand in haar jeugd de Russische revolutie heeft meegemaakt. Ze heeft met eigen ogen gezien dat haar relatief welgestelde familie ruw onteigend werd. Ze is niet lang daarna gevlucht, in haar eentje, huis en haard achter latend, naar het beloofde land Amerika. Daar zag ze na een wekenlange boottocht de skyscrapers en het vrijheidsbeeld opdoemen. Niet raar dat haar eerste roman een ode is aan New York met de architecten van die gebouwen. Mijn stelling zou dan iets zijn van: wat vreemd dat de traumatische ervaring van een gevluchte jonge Russische vrouw de grote inspiratiebron is in Amerika voor het mantra van de vrije markten en ongebreideld kapitalisme.

Maar ook heeft ze als ‘pappa’s kindje’ met eigen ogen gezien hoe haar trotse vader (die een eigen apotheek runde) op de knieën moest voor de revolutionairen. Nog een trauma. Is daarom haar ideale man een man die nooit en te nimmer voor iemand zal buigen? Die altijd zijn rug recht houdt? Dan hebben we nog de Hollywood-film. In haar relatief bevoorrechte positie heeft haar vader haar in de gelegenheid gesteld veel Hollywood-films te zien. Ik stel me zo voor dat het elke zaterdagmiddag matinee was in huize Rand waar ze samen met haar zus zwijmelde bij de grote sterren van het doek (zwart-wit, stomme films, we spreken over de jaren tien van de vorige eeuw). Daar moet ze verliefd zijn geworden op die perfecte mannen van het witte doek, type John Wayne, good-looking, zwijgzaam, ruwe bolster en blanke pit, onvervaard, recht door zee, laat niet met zich sollen.

Hoe bijzonder: haar kinderdroom wordt werkelijkheid als in 1949 haar eerste roman wordt verfilmd en de hoofdpersoon wordt vertolkt door ideale-man Gary Cooper en zij zichzelf (weliswaar neemt iemand anders haar plaats in) in zijn armen werpt (na een semi-verkrachtingsscene, voer voor een stelling lijkt me).

Afijn, ik loop wat op de zaken vooruit. Je ziet al dat mijn interpretatie hier en daar grenzen overschrijdt. Rand heeft zelf niet of nauwelijks over haar jeugd geschreven maar er wel over verteld tegen oa Barbara Branden (een naaste medewerker uit die tijd, getrouwd met Nathaniel Branden, een van de bekendste volgers van Rand). Barbara heeft daar later zelf een boek over geschreven, een verslag van een moeizame relatie met Rand (oa omdat Rand een liefdesrelatie met haar man had). Daar is veel te vinden over de jeugd van Rand en over haar Hollywood-stoere-mannen-fascinatie.

Mijn plan is iets van deze volgorde aan te houden:

• Ik begin met een CV zo feitelijk mogelijk, zie onderaan
• Fountainhead, samenvatting en eigen accenten
• Profiel van aantal personen uit de roman, context
• Atlas Shrugged, samenvatting en eigen accenten
• Profiel van aantal personen uit die roman, context
• Een vergelijking van beide boeken, verschillen en overeenkomsten
  • Er lijkt sprake van een opmerkelijke overgang tussen beide boeken, bespreking van wat ik noem de Rand-paradox, ineens gaat het over ondernemers en economie
• Boek Barbara Branden
• Boek Nathaniel Branden
• Boek Godess of the market
• Een eerste aanzet voor 10-15 stellingen die mijn visie op Rand samenvatten
• Afronding stellingen, puntjes op de i, losse eindjes, restvragen.

Hier is een tijdlijn van het leven en werk van Ayn Rand (1905-1982), de Russische-Amerikaanse schrijfster en filosofe die bekendstaat om haar objectivistische filosofie en romans zoals Atlas Shrugged en The Fountainhead.

Vroege Leven en Opleiding (1905-1926)

• 2 februari 1905 – Geboren als Alisa Zinovyevna Rosenbaum in Sint-Petersburg, Rusland.
• 1917 – Russische Revolutie; haar familie verliest hun apotheek en status door de bolsjewistische overheid.
• 1921 – Behaalt haar diploma aan de Petrograd State University, waar ze filosofie en geschiedenis studeert.
• 1924 – Gaat naar de State Institute for Cinematography in Leningrad om scenarioschrijven te studeren.
• 1926 – Krijgt toestemming om naar de Verenigde Staten te reizen, officieel voor een kort bezoek aan familie.

Vestiging in Amerika en Eerste Schrijfwerk (1926-1940)

• 1926 – Arriveert in New York en verhuist kort daarna naar Chicago.
• 1926-1929 – Verhuist naar Hollywood, waar ze een baan krijgt als scriptlezer en figurant bij Cecil B. DeMille.
• 1929 – Trouwt met Frank O’Connor, een acteur. Wordt Amerikaans staatsburger in 1931.
• 1936 – Publiceert haar eerste roman, We the Living, een semi-autobiografisch werk over de impact van het communisme in Sovjet-Rusland.
• 1938 – Schrijft het toneelstuk Night of January 16th, dat op Broadway wordt opgevoerd.

Doorbraak en Succes als Auteur (1940-1957)

• 1943 – Publiceert The Fountainhead, een roman over individualisme en architectuur, die uiteindelijk een bestseller wordt.
• 1949 – The Fountainhead wordt verfilmd met Gary Cooper als hoofdrolspeler.
• 1951 – Verhuist naar New York City en vormt een intellectuele kring, later bekend als “The Collective”, waar onder anderen Alan Greenspan (later voorzitter van de Federal Reserve) lid van was.
• 1957 – Publiceert Atlas Shrugged, haar magnum opus waarin ze haar filosofie van objectivisme uiteenzet.

Filosofische en Politieke Activiteiten (1958-1976)

• 1958 – Richt het Nathaniel Branden Institute (NBI) op om haar ideeën over objectivisme te verspreiden.
• 1962-1976 – Schrijft regelmatig essays en publiceert non-fictiewerken zoals:
• For the New Intellectual (1961)
• The Virtue of Selfishness (1964)
• Capitalism: The Unknown Ideal (1966)
• Introduction to Objectivist Epistemology (1967)
• 1968 – Breekt met Nathaniel Branden na persoonlijke en professionele conflicten.
• 1971-1976 – Geeft lezingen en treedt op als spreker, vooral over filosofie en politiek.

Latere Jaren en Overlijden (1977-1982)

• 1977 – Haar gezondheid verslechtert; ze stopt met veel publieke optredens.
• 1982 – Overlijdt op 6 maart 1982 in New York City aan hartfalen.