512 Over de kikker en het flesje bier en het ideaal van de sublieme overgave (~Slob)
Kees ’t Hart heeft me met zijn lezing geïnspireerd beter te kijken naar de liefdesroman en waarom die zoveel gelezen wordt en blijft worden (en daar niks mis mee is, een pleidooi voor pulp kortom). Uiteraard heb ik zelf ook kennis genomen van een stuk of vijf romans in deze traditie en dat was zeker niet met tegenzin. Toch kan de analyse nog een tandje dieper als we kijken naar een boek van Marjan Slob (‘Foute fantasieën’). Het boek is alweer van even geleden en alleen nog tweedehands verkrijgbaar. Hier is een samenvattend artikel te lezen. Slob maakt van de traditionele Hollywood-verhalen een existentieel script: het voldoet aan een diepe behoefte (en oer-verlangen naar …) jezelf volledig overgeven (de vrouw in dit geval dus aan de man) om het oude beknellende script los te laten. Ik heb mijn aantekeningen na lezen van Slob hieronder laten structureren door AI en een overzicht gemaakt van Noort-Ketelaar-Slob-Rudy. De vrouw hoopt op de kikker die transformeert naar de prins. Dat is eenmalig en lange termijn geluk. De man wil gewoon elke keer opnieuw het genot van een flesje bier, het gaat nooit vervelen, iets diepers zit er niet achter. Dit is in een notendop het dilemma, de spanning, de teleurstelling, de paradox van liefde, Hollywood, damesromans en misschien wel ‘het leven’. Sublieme overgave of niet: that’s the question.
1. Het kernmechanisme: twee fasen die elkaar ondermijnen
Slob beschrijft een tweedelig script dat diep in romantische fantasieën zit ingebakken.
Fase 1: aantrekkingskracht als test
De eerste fase draait om:
- uiterlijk
- spanning
- verschil tussen mannelijk en vrouwelijk
- Angst + verlangen
Dit is de Rochesterfase: de man is aantrekkelijk juist omdat hij niet veilig is.
Fase 2: hoop op transformatie
Pas ná deze test volgt het morele verlangen:
- zachtheid
- begrip
- gelijkwaardigheid
- “een goed gesprek”
De fantasie luidt: Hij wordt beter door mij. En hier ontstaat het structurele probleem.
2. De twee uitkomsten (a en b) – en waarom ze allebei mislukken
Slob ziet dat er slechts twee reële uitkomsten zijn.
a) De man transformeert
- hij wordt invoelend
- hij leert praten
- hij past zich aan
Maar: 👉 daarmee verliest hij precies datgene wat hem in fase 1 aantrekkelijk maakte.
Gevolg:
- hartstocht verdwijnt
- erotiek verdampt
- relatie verschuift naar broer-zus
- acceptatie zonder vuur
Dit is jouw cel B / D die naar B schuift: rustig, veilig, maar leeg.
b) De man transformeert niet
- hij blijft gericht op seks
- hij blijft open voor andere vrouwen
- hij blijft onbetrouwbaar
Gevolg:
- scheiding
- verzuring
- generalisatie: “alle mannen deugen niet”
Dit is jouw cel A: tragische realiteit na het volgen van de fantasie.
Evolutionaire onderlaag
Slob benoemt dit expliciet:
- de natuur “misleidt” ons
- kinderen zijn inmiddels verwekt
- de relatie verliest haar functie
Dit maakt het patroon hard, niet moreel.
3. De passieve vrouw en de actieve man (fantasie vs werkelijkheid)
In de damesroman is de vrouw:
- ontvankelijk
- wachtend
- mooi
- passief
- vertrouwend dat “het goed komt”
Someday my prince will come. Volgens Slob is dit wachten zelfs moedig:
- het vraagt vertrouwen
- het opent de blik
- het laat ruimte voor het onbekende
Tegelijk:
- de man is jager
- gefocust
- herhalend
- gericht op “nog een keer”
De asymmetrie
- de vrouw wil de hele man
- de man wil vooral de seks
Slobs rake formulering (die jij overneemt):
- ik wil steeds weer een flesje bier
- ik ben geen kikker
👉 Beiden willen iets wat de ander structureel niet kan of wil geven.
4. Waarom de damesroman móét liegen
In de roman gebeurt wat in het echte leven niet gebeurt:
- de womanizer wil niet alleen seks
- hij transformeert werkelijk
- hij kiest exclusief voor haar
- hij kijkt niet meer naar andere vrouwen
Dat is de mythische cel C: HEA + foute man.
Slob is hier glashelder:
- dit is fantasie
- noodzakelijk voor erotiek
- maar niet houdbaar
5. Verschil, angst en het sublieme
Een van de sterkste punten bij Slob – en jij benadrukt dit terecht – is haar verdediging van verschil.
- te veel gelijkheid
- te veel nuancering
- te veel feministische symmetrie
👉 doodt erotiek en spanning
Erotiek vraagt:
- het onbekende
- gevaar
- asymmetrie
- macht
- overgave
Niet verkrachting, maar:
- initiatief
- visie
- dwang
- verrassing
Als de vrouwelijke held “ook een penis krijgt” (alles zelf weet, regelt, beslist):
- verdwijnt het mysterie
- ontstaat herhaling
- verdwijnt het verlangen
6. Passiviteit als kracht (en paradox)
Slobs meest subtiele punt is haar herwaardering van passiviteit. Passiviteit is:
- niet lui
- niet dom
- maar ontvankelijk
Voorbeelden:
- de musicus
- de verslaafde
Beiden:
- oefenen en bereiden zich intensief voor
- om zich daarna volledig te laten meenemen
👉 Controle in de voorbereiding, verlies van controle in de ervaring.
Dat sluit perfect aan bij jouw analyse van:
- ritueel
- mythe
- religie
- romantiek
7. Slob zelf: capabel maar verlangend
Slob beschrijft zichzelf als:
- competent
- autonoom
- carrièregericht
Maar juist dat kan:
- benauwen
- leiden tot herhaling
- voorspelbaarheid
Dan ontstaat het verlangen naar:
- een wereld waar zij niet capabel is
- verwondering
- onderdompeling
- het sublieme
De man wordt dan:
- gids
- sleutelhouder
- toegang tot het onbekende
En zij weet:
- dit klopt niet helemaal
- het is wishful thinking
Maar: zonder deze fantasie dreigt cynisme en depressie.
8. In het licht van jouw boek
Samengevat, geplaatst in jouw visie:
- Slob begrijpt het damesromanscript beter dan de meeste critici
- Zij ziet waarom het nodig is
- Waarom het erotisch werkt
- En waarom het structureel mislukt
Hier is een samenvattend overzicht van Ketelaar – Noort – Slob – Rudy, zo compact mogelijk, maar inhoudelijk scherp. Het is bedoeld als denkkaart: in één oogopslag zie je waar ze samenvallen en waar ze fundamenteel uit elkaar lopen.
Vier posities rond liefde, fantasie en werkelijkheid
| Saskia Noort | Carla Ketelaar | Marjan Slob | Rudy | |
|---|---|---|---|---|
| Uitgangspunt | Romantische droom is gevaarlijk | Romantisch script is misleidend | Romantische fantasie is existentieel | Romantisch script is systemisch |
| Foute man (Rochester) | Blijft fout | Is fout → afwijzen | Is drager van het sublieme | Is succesvol maar destructief |
| Goede man | Vaak sukkel / onzichtbaar | Reëel alternatief | Narratief oninteressant | Strategisch beter, maar contextafhankelijk |
| Wat drijft aantrekkingskracht? | Macht, gevaar, charisma | Onbewuste patronen | Het sublieme (angst + verrukking) | Selectie + mythe + herhaling |
| Houding t.o.v. fantasie | Doorprikken | Ontmantelen | Begrijpen en herwaarderen | Doorzien én begrenzen |
| HEA mogelijk? | Nee | Ja, na zelfkennis | In de fantasie | Zeldzaam, contextueel |
| Rol van de vrouw | Teleurgesteld, wantrouwig | Actief, lerend, begrenzend | Ontvankelijk, moedig | Eerst ervaren, dan leren kiezen |
| Rol van de man | Onbetrouwbaar of clown | Beschikbaar, betrouwbaar | Gids naar het sublieme | Moet zichzelf eerst beschermen, daarna pas overgeven |
| Kernprobleem | Er zijn nauwelijks goede mannen (beschikbaar) | Vrouwen kiezen verkeerd | Fantasie ≠ werkelijkheid | Kennis, timing en begrip van dynamiek (Sue Johnson) |
| Oplossing | Geen | Zelfkennis & grenzen | Geen praktisch alternatief | Subtop-strategie (laat ’top-vrouwen’ links liggen) |
| Risico | Cynisme | Moralistisch maakbaarheidsdenken | Esthetisering van lijden | Verspilling van je kostbare tijd, proefkonijn |
| Bijdrage | Desillusie | Correctie | Begrip | Ecologie & selectie |
In woorden samengevat
Saskia Noort
“De droom is een leugen – en daar blijft weinig goeds voor in de plaats.” Noort laat zien waar het romantische script feitelijk eindigt: macht, misbruik, teleurstelling. Zij sloopt de fantasie, maar bouwt geen alternatief. Resultaat: een leeg, wantrouwig landschap.
Carla Ketelaar
“Stop met het script, leer jezelf kennen, kies anders.” Ketelaar is de interventiefiguur: zij ziet het patroon, benoemt het gevaar en gelooft in een nieuw HEA – mits bewust gekozen.
Marjan Slob
“Wat romantiek heet, is een verlangen naar het sublieme.” Slob verdedigt de fantasie zonder haar letterlijk te nemen. Zij laat zien waarom verschil, angst en overgave nodig zijn om je levend te voelen. Maar zij blijft op het niveau van betekenis, niet van levenskeuzes.
Rudy’s ruimte
“Begrijp het script, maar leef er niet in – en bescherm jezelf tegen ’topvrouwen’ en late bekeerlingen.” Jij verplaatst het perspectief naar de man die geen Rochester is (of wil zijn), maar wel de gevolgen ziet. Je analyseert niet alleen verlangen, maar selectie, herhaling en asymmetrie in timing. Daarom kom je uit bij strategie op kortere termijn en hoop op langere termijn.
De rode draad tussen de vier
- Noort toont de schade
- Ketelaar probeert te corrigeren
- Slob verklaart de betovering
- Rudy kijkt naar de structurele gevolgen in de tijd
Of in één zin: Waar Noort ontmaskert, Ketelaar opvoedt en Slob begrijpt, probeert Rudy te voorkomen dat mensen telkens opnieuw in dezelfde val lopen.
