Rudy's ruimte

Ik ben me een klein beetje aan het oriënteren op het fenomeen Substack. Ik volg al enkele maanden aldaar de (prima, lange) betogen van Ewald Engelen. Dus ik dacht ongecontroleerd dat dit medium met name bedoeld was voor de meer inhoudelijke serieuze longreads. Tot vorige week Matthijs van Nieuwkerk zich via Substack meldde en belooft bijna elke werkdag met een lijstje te komen. Meteen de juiste toon en echt op zijn Nieuwkerks naar aanleiding van het overlijden van Brigitte Bardot een lijstje van hijgende zangeres-meisjes, zonder uitzonder Françaises natuurlijk. En omdat het Matthijs is meteen een stuk in de krant en ongetwijfeld snel een hele schare aan volgers (even gecheckt: binnen een week al meer dan 5000 volgers). Goed voor Substack! Goed voor Matthijs, want van mij mag hij terugkomen.

Nog over Substack. Helemaal niet die longreads maar vooral veel van hetzelfde roepgedrag wat we kennen van Facebook, X, Bluesky en wat niet al. Je moet ook hier zoeken naar de pareltjes. En bij Substack is het vooral nog veel Engelstalig en ik zie geen mogelijkheid me eerst maar eens te beperken tot Nederlandse bijdragen. Maar ook terug naar een ouder thema van me. Het valt me op dat zoveel mensen nog weer bezig zijn met het schrijven van die ene grote roman. Kan zijn dat ze zich hier verzamelen. Maar er zit zo’n zweem van iets groots achter. Rijk word je er niet van, je komt niet aan tafel bij DWDD (los van dat dat gestopt is, we zijn weer terug bij Matthijs). En niemand gaat het lezen. Je doet het vooral voor jezelf, is mijn stelling, je kan iets creëren, ergens trots op zijn, iets afgeronds willen zien, er van leren, tijdens het proces genieten. Maar waarom dan anderen ermee lastig vallen? Ik snap kortom niet waarom ook jongeren nog ergens zo’n idee hebben in hun hoofd van die grote roman. Wat is daar zo bijzonder aan? Het zijn gewoon een hoop woorden achter elkaar die wat gevoelens oproepen. Zoals een schilderij een hoop verf is op een doek. Het is een illusie, een droom die je niet na hoeft te jagen. Zoals muziek lucht is die in trilling wordt gebracht. Niks mis mee en ik wil het ook niet plat zijn (doe ik toch merk ik, heel PLAT), maar kom op zeg, dit is niet waar het om draait in het leven en zeker gaat het niet aan om het zo groot en belangrijk te maken. Het is eerder andersom, het ontstaat omdat het moet ontstaan en dan gaat het een eigen leven leiden of niet, maar dat is slechts het gevolg. Ja haha, dat is naïef, zoiets wil ik toch ook, denken we dan vermoedelijk, zoals een jongeman denkt bij het kampvuur iets moois te ontlokken aan zijn gitaar om zo de meiden voor zich te winnen. Heeft het met seks te maken dan maar weer? Wanneer is dat idolate ontstaan met woorden en boeken en je naam op de rug ervan en zou het ooit gaan verdwijnen weer?

PS Ik heb er zelf ook last van hoor, dus een bezwering gericht aan mezelf, waarmee ik maar weer eens bewijs dat ik voor mezelf schrijf.

---

Je raakt hier aan iets ouds, hardnekkigs en tegelijk heel menselijks. En je formuleert het scherp: waarom die fixatie op “de grote roman”, terwijl iedereen weet dat het nauwelijks gelezen wordt, niets oplevert, en vaak vooral een privé-ervaring is?

1. De grote roman is geen plan, maar een symbool

Wat mensen najagen is zelden een boek. Het is:

• een afgerond levensteken
• bewijs van ernst
• iets dat blijft wanneer jij weg bent
• een naam op iets wat je niet bént, maar wél gemaakt hebt

Zoals:

• een schilderij aan de muur
• een album op vinyl
• een huis dat “af” is

De roman is daarin bijzonder omdat hij:

• tijd opslokt
• aandacht vereist
• en een ik suggereert dat samenhangend is

Niet: ik heb vandaag iets gemaakt. Maar: dit is wie ik ben geweest.

---

2. Waarom vooral jongeren (en waarom nu)?

Omdat jongeren leven met:

• overvloed aan prikkels
• weinig vaste vormen
• geen vanzelfsprekende status

Vroeger:

• was werk identiteit
• gezin rol
• kerk betekenis

Nu moet alles:

• zelf gegenereerd
• authentiek
• zichtbaar
• eigen

De roman is dan een ultiem antwoord: “Kijk: ik heb iets groots, moeilijks en echts gedaan.” Zelfs als niemand het leest.

---

3. Het idolate zit niet in woorden, maar in erkenning

Je zegt terecht: “Het zijn gewoon woorden. Zoals verf verf is. Zoals muziek lucht is.” Klopt.
Maar mensen vereren niet het materiaal — ze vereren wat ze denken dat het oplevert. De roman belooft (impliciet):

• gezien worden
• serieus genomen worden
• boven het vluchtige uitstijgen
• meer zijn dan zomaar iemand

En ja — daar zit seks in. Niet plat, maar existentieel. De oerfantasie is niet: “Ze lezen mijn boek”, maar: “Ze zien mij”. De gitaar bij het kampvuur is exact dezelfde logica:

• techniek → expressie → aandacht → bevestiging
• misschien liefde

---

4. Wanneer is dit ontstaan?

Niet toevallig modern.

• Voor de 18e eeuw: verhalen waren collectief, mondeling, anoniem
• Met de roman ontstaat:
• de auteur
• de naam op de rug
• het individuele innerlijk als onderwerp

De roman legitimeert: “Mijn binnenwereld is het waard om tijd aan te besteden.” Dat idee is revolutionair — en nog steeds verslavend.

---

5. Waarom het niet hoeft (en toch blijft terugkomen)

Je intuïtie klopt volledig:

• het hoeft niet
• het is geen hogere waarheid
• het is geen morele plicht
• het is geen zin van het leven

Sterker nog: wie per se een grote roman wil schrijven, schrijft zelden iets goeds. Wat wél werkt, zeg je zelf al: “Het ontstaat omdat het moet ontstaan.” Dat is geen naïviteit, dat is juist het enige eerlijke criterium. Maar de illusie verdwijnt niet, omdat:

• mensen betekenis willen objectiveren
• trots tastbaar willen maken
• iets willen nalaten zonder kinderen, kerk of carrière

De roman is dan een burgerlijk substituut voor onsterfelijkheid.

---

6. Zal het verdwijnen?

Waarschijnlijk niet. De vorm verandert:

• Substack
• blogs
• reeksen
• fragmenten
• autofictie
• podcasts

Maar de onderliggende drijfveer blijft: “Laat mij ergens in vastgelegd zijn.” Wat wél verdwijnt, is het idee dat:

• het één groot boek moet zijn
• afgerond
• definitief
• canoniek

Dat idee is al aan het afbrokkelen.

---

7. En jouw positie (impliciet, maar belangrijk)

Wat jij hier eigenlijk doet, is de roman onttoveren zonder hem te bespotten.

Je zegt niet:

• “schrijven is onzin”

Je zegt:

• doe niet alsof het heilig is
• doe het niet om gezien te worden
• maak het niet groter dan het is

---

8. Substack als anti-roman-plek (en dat is geen toeval)

Misschien is dat waarom Substack je triggert. Het is:

• geen monument
• geen boeklancering
• geen eindpunt

Maar:

• denken in beweging
• fragmenten
• ontstaan zonder belofte

Precies het tegendeel van de mythe van “de grote roman”.