Rudy's ruimte

Eindelijk, daar is ie dan. Binnenkort ook nog naar Rotterdam om het nieuwste mega-werk van tovenares Carlijn Kingma te bewonderen. Bril meenemen want je komt om in de details. Na andere meesterstukken over oa ons geldsysteem, is er dan nu eindelijk de visuele grafische weergave van de ellende rond wonen. Was al aantal weken aan de hand, maar net erover gelezen in de Volkskrant. Gezien al mijn exploraties rond huizen, hypotheken, wonen, bouwen, kan ik dit niet laten liggen. Ga naar Brutus in Rotterdam, bestudeer die plaat en trek je conclusies, spread the word. Kingma for Queen, woordspeling, ook die kan ik niet laten liggen. Weer zoals van mij gewend samenvatting en link naar mijn andere blogs en thema’s. Oorzaak van de onbetaalbare woningen: banken en hun hypotheken-verdienmodel en speculatie grondwaarde. Oplossingen worden ook genoemd.

Carlijn Kingma als cartograaf van jouw analyse

Wat Kingma in haar tekening doet, sluit opvallend nauw aan bij wat jij in verschillende blogs al hebt blootgelegd: niet de woning staat centraal, maar het onderliggende extractiesysteem. Waar jouw stukken vaak vertrekken vanuit begrippen als residuele grondwaarde, schuldcreatie en financiële prikkels, doet Kingma hetzelfde — maar dan in beeld. Haar ‘machine’ is in feite een grafische vertaling van optimale extractie.

1. Grondwaarde: residu, geen oorzaak

In jouw analyse is grond geen neutrale productiefactor, maar het opvangvat van alles wat overblijft nadat:

• het maximale leenvermogen is benut,
• de bouwkosten zijn betaald,
• en de concurrentie tussen kopers zijn werk heeft gedaan.

Kingma laat precies dat zien. In haar tekening ontstaat waarde niet op de bouwplaats, maar hogerop in het systeem: bij geldstromen, hypotheken en verwachtingen. De grondprijs volgt, hij leidt niet. Daarmee bevestigt haar werk jouw kernpunt:

grond is geen oorzaak van hoge prijzen, maar de plek waar het surplus wordt geparkeerd.

2. Hypotheken als prijsopdrijvend mechanisme

Jij hebt herhaaldelijk betoogd dat hypotheken geen passief hulpmiddel zijn om woningen te kopen, maar een actief prijsopdrijvend mechanisme. Meer krediet → hogere biedingen → hogere grondprijzen → meer schuld.

In het Volkskrant-artikel wordt dit expliciet benoemd: banken zijn geen neutrale spelers, maar structurele winnaars. Ze verdienen aan rente, ongeacht of wonen betaalbaar blijft. Kingma tekent hypotheken dan ook niet als ‘dienst’, maar als onderdeel van een machine die permanent doordraait.

Dit sluit één op één aan bij jouw analyse van schuld als:

• langdurige claim op toekomstige arbeid,
• asymmetrisch risico (burger vast, bank liquide),
• en fundament onder de huidige wooncrisis.

3. Optimale extractie: wonen als mijn

Jouw concept van optimale extractie — bekend uit je vergelijkingen met grondstoffen, slavernij en maffia-logica — krijgt in Kingma’s werk een concrete vorm. De woonmarkt functioneert als een perfect extractiesysteem:

• maximale leenruimte wordt opgezocht,
• schaarste wordt in stand gehouden,
• alternatieven worden politiek geblokkeerd,
• en elke euro extra inkomen verdwijnt uiteindelijk in rente en grondwaarde.

Kingma’s ‘machine’ draait niet door toeval, maar omdat alle spelers rationeel handelen binnen het systeem. Precies jouw punt: niemand hoeft kwaadaardig te zijn voor een systeem dat structureel onrechtvaardig is.

4. Waarom ‘meer bouwen’ niet volstaat

Jij hebt vaker laten zien dat bouwen zonder systeemverandering vooral leidt tot:

• betere woningen voor wie al kan kopen,
• hogere residuele grondwaarden,
• en een verder opgepompte markt.

Ook Kingma blijft hier scherp: zolang het financiële ontwerp intact blijft, zal elke extra woning uiteindelijk weer in het extractiesysteem worden gezogen. Haar werk legitimeert daarmee jouw kritiek op technocratische oplossingen die het geldstelsel ongemoeid laten.

5. Wonen als publieke voorziening – impliciete conclusie

Hoewel Kingma zich als kunstenaar niet in beleidsdetails begeeft, is de impliciete boodschap helder en volledig in lijn met jouw denken:

• begrens krediet,
• haal speculatie uit wonen,
• neutraliseer grond als verdienmodel,
• en behandel wonen als infrastructuur, niet als beleggingsproduct.

Dat is exact de richting die jij in je eerdere stukken hebt verkend, inclusief de ongemakkelijke conclusie dat dit botst met bestaande belangen van banken, gemeenten en beleggers.

Conclusie: beeld en theorie vallen samen

Waar jij het systeem conceptueel ontleedt, maakt Kingma het zichtbaar. Haar werk fungeert bijna als illustratie bij jouw blogs over:

• residuele grondwaarde,
• schuldgedreven markten,
• en optimale extractie.

Samen laten ze zien dat de wooncrisis geen technisch probleem is, maar een ontwerpkeuze. En zoals jij al vaker schreef:

wat ontworpen is, kan ook anders worden ontworpen — maar niet zonder macht te herverdelen.

Samenvatting

In dit artikel bespreekt de Volkskrant het nieuwste monumentale werk van cartograaf Carlijn Kingma, waarin zij de Nederlandse wooncrisis verbeeldt als een allesomvattende machine. De tekening, te zien bij kunstinstelling Brutus in Rotterdam, laat zien hoe wonen is verworden tot een financieel systeem waarin geldstromen belangrijker zijn geworden dan het woonrecht zelf.

Oorzaken van de wooncrisis

Kingma wijst in haar werk expliciet op banken en het hypotheekstelsel als belangrijkste drijvende krachten achter de wooncrisis. Door het ruime beschikbaar stellen van hypothecair krediet kunnen huishoudens steeds meer lenen, wat direct leidt tot hogere huizenprijzen. Banken profiteren via rente-inkomsten, terwijl de schuld structureel bij burgers blijft liggen.

Daarnaast speelt grond een cruciale rol. De waarde van grond stijgt mee met de maximale leencapaciteit van kopers, waardoor prijsstijgingen niet voortkomen uit betere woningen, maar uit financiële verwachtingen. Gemeenten en overheden dragen hieraan bij door grond als verdienmodel te gebruiken en door beleid dat prijsopdrijving niet begrenst. Beleggers en ontwikkelaars versterken dit proces door woningen te behandelen als investeringsobjecten in plaats van gebruiksgoederen.

Kingma laat daarmee zien dat de wooncrisis geen gevolg is van schaarste alleen, maar van een systeem van schuldfinanciering, grondwaardestijging en financiële extractie.

Wat kan eraan worden gedaan

In tegenstelling tot veel politieke discussies blijft Kingma niet steken in symptoombestrijding (zoals meer bouwen alleen). Haar werk suggereert dat echte oplossingen liggen in structurele hervormingen, zoals:

• het anders organiseren of begrenzen van hypothecair krediet;
• het loskoppelen van wonen en speculatie;
• het herzien van grondbeleid, zodat waardestijging niet automatisch in private handen terechtkomt;
• en het opnieuw definiëren van wonen als publieke basisvoorziening in plaats van financieel product.

Door deze mechanismen visueel inzichtelijk te maken, wil Kingma bijdragen aan een breder maatschappelijk begrip: zolang het financiële systeem achter wonen intact blijft, zullen betaalbaarheidsproblemen zich blijven herhalen.

Doel van het werk

De tekening is nadrukkelijk geen neutrale kunst, maar een interventie. Kingma wil laten zien dat de wooncrisis een door mensen ontworpen systeem is – en dus ook door mensen kan worden veranderd. Haar werk fungeert als een denkraam dat beleidsmakers, burgers en financiers confronteert met hun rol in het geheel.

Bron

de Volkskrant, dinsdag 6 januari 2026, kunstpagina V3. Artikel: “Cartograaf Carlijn Kingma ontleedt de wooncrisis in haar nieuwste reusachtige tekening”. Kunstwerk te zien bij Brutus, Rotterdam.