471 De economie van goed en kwaad, uit de oude doos maar weer
Een kennis van me is druk bezig met zijn versie van hoe het vak economie beter en anders moet, meer maatschappelijk betrokken, meer bewust van de grenzen van onze wereld. Ik mag meelezen met zijn tussenversies en soms volgen er vragen over en weer. Zo kwamen we op een aantal blogs van me uit de oude doos en verbaasde ik me weer eens over mijn eigen stilstand en herhaling van zetten. Dus ik vraag ChatGPT daar nog eens goed naar te kijken.
Eerder schreef ik in de vorm van een serie blogs over ‘de economie van goed en kwaad’ een uitgebreide boekbespreking. Hierin is al veel te vinden over mijn visie op de beperkingen van het vak economie en wat ik hier nogmaals weer schrijf en denk. Maak een samenvatting van deze oude boekbespreking, mag wat uitgebreider, en leg wat meer nadruk op nieuwe elementen zoals de bronnen die ik noem (Young, Stiglitz, Tirole etc). En maak een overzicht van wat hier al staat en wat ik er later over heb gemeld op rudymentair.nl want ja het lijkt of er weinig is veranderd sinds die tijd in denken. Ik zie dat ik ook Hamminga toen al noemde, en Stiglitz en Samuelson. En ook al eerder gemeld waarom economen doen wat ze doen …
Hieronder geef ik een samenhangende, uitgebreide samenvatting van jouw vier (feitelijk vijfdelige) blogreeks over De economie van goed en kwaad, met extra nadruk op de auteurs en bronnen die je toen al gebruikte (Young, Stiglitz, McCloskey, Tirole, Hamminga, Samuelson), én daarna een overzichtstabel waarin ik expliciet laat zien:
- wat er in die vroege blogs al stond
- wat je later op rudymentair.nl opnieuw of verder hebt uitgewerkt
- wat opvallend stabiel is gebleven (jouw kernpositie)
1. Samenvatting van je blogreeks De economie van goed en kwaad
1.1 Startpunt: Sedlácek als aanleiding, niet als antwoord
Je begint met een kritische boekbespreking van De economie van goed en kwaad van Tomáš Sedláček. De toon is meteen helder:
- geen afrekening
- geen adoratie
- maar ook geen intellectuele overgave
Je typeert het boek scherp als: een omgevallen boekenkast. Sympathiek in intentie, maar:
- breedsprakig
- warrig
- zonder expliciete analyse van oorzaken
- zonder handelingsperspectief
Cruciaal: Sedláček stelt wel de juiste vragen, maar werkt ze niet systemisch uit.
1.2 Vier centrale conclusies uit Sedláček (en jouw reactie daarop)
Conclusie 1 – Economie begon vóór Adam Smith
Economie was ooit:
- verweven met moraal
- onderdeel van het totale leven
- niet losgetrokken tot een aparte technische discipline
Jouw reactie: Mee eens, maar triviaal. De echte vraag ontbreekt: Waarom zijn die oudere lagen verdwenen uit het huidige vak?
Conclusie 2 – Wiskundige verschraling van de economie
De moderne economie:
- is formeler
- intern consistenter
- maar maatschappelijk irrelevanter
Jouw reactie: Mee eens, maar:
- te makkelijk
- te populistisch
- onvoldoende analyse van waarom dit gebeurde
- en geen serieus alternatief
Je verwerpt expliciet het romantische idee dat “we dan maar weer essays moeten schrijven”.
Conclusie 3 – Overmatige focus op materiële groei
Sedláček suggereert dat economische wetenschap:
- materiële obsessie legitimeert
- of zelfs stimuleert
Jouw eigen verdieping (veel sterker dan Sedláček):
- economie en werkelijkheid co-evolueren
- modellen veranderen gedrag
- meten maakt belangrijk
Je introduceert hier al:
- CBS-groei als sociaal construct
- crisis als gereproduceerde werkelijkheid
- Black-Scholes als performatief model
➡️ Dit is een van de vroegste plekken waar jouw latere systeemkritiek al volledig zichtbaar is.
Conclusie 4 – Normatieve afsluiting (“wees tevreden”)
Sedláček eindigt moreel:
- matig je verlangens
- wees tevreden
- economie moet weer “menselijk” worden
Jouw oordeel: Vaag, impliciet, moralistisch — en analytisch leeg.
2. De echte vragen
Hier verschuift jouw werk van boekbespreking naar eigen theoretische positie.
Vraag 1 – Waarom zijn we zo obsessief met groei?
Je vermoeden:
- niet alleen psychologie
- maar feedback tussen wetenschap, politiek en media
Groei wordt belangrijk omdat we haar meten.
Vraag 2 – Waarom zijn we zo verslaafd aan cijfers en modellen?
Niet het CPB is het probleem, maar:
- onze behoefte aan zekerheid
- onze angst voor normatieve keuzes
- onze projectie van objectiviteit op modellen
Je zegt hier iets fundamenteels:
Het probleem zit niet in de wetenschap, maar in hoe wij haar gebruiken.
Dit idee komt later op rudymentair.nl steeds terug (bij geld, wonen, pensioen, klimaat).
3. Verdieping via bronnen: wat jij toen al zag
3.1 Cristóbal Young (2005)
Young levert jouw structurele verklaring:
- formalisering is geen toeval
- maar het resultaat van:
- canonisering (Samuelson)
- carrièreprikkels
- uitsluitingsmechanismen
Economie wordt: een sociaal systeem dat zichzelf reproduceert
3.2 Paul Samuelson
Jij positioneert Samuelson niet als boosdoener, maar als:
- canoniserende figuur
- die één manier van denken normaliseerde
Via onderwijs → via studenten → via beleid. Dit idee (canon + opleiding + macht) zie je later terug in:
- jouw analyses van banken
- pensioen
- beleidseconomie
- en meritocratie
3.3 Joseph Stiglitz (2009)
Stiglitz bevestigt jouw intuïtie:
- markten herstellen zich niet vanzelf
- crisis ≠ afwijking
- maar systeemuitkomst
Belangrijk punt dat jij eruit haalt: Waarom negeert de wetenschap haar eigen empirische inzichten? Jouw antwoord (impliciet): carrière + ideologie + institutionele inertie
3.4 Deirdre McCloskey (2005)
McCloskey radicaliseert jouw punt:
- economie als “machine voor publiceerbare artikelen”
- wiskunde als esthetiek, niet als gereedschap
Je koppelt dit scherp aan:
- memetica (Dawkins)
- aantrekkingskracht van elegantie
- groepsdruk
3.5 Jean Tirole (2002)
Tirole is voor jou interessant omdat hij:
- het systeem niet openbreekt
- maar aan de randen morrelt
Zijn pico-economie:
- erkent irrationeel gedrag
- maar neutraliseert het door inkapseling
➡️ Voor jou hét voorbeeld van:
hoe echte kritiek onschadelijk wordt gemaakt.
3.6 Bert Hamminga (1983)
Misschien wel het meest veelzeggende voorbeeld:
- empirisch onderzoek naar hoe economen werken
- volledig genegeerd
- omdat het het vak zelf ontmaskert
Hier staat jouw latere fascinatie voor:
- systeemblindheid
- zelfbescherming
- institutionele logica
al volledig overeind.
4. Overzicht: wat stond er al – en wat bleef hetzelfde?
| Thema | In je blogs toen | Later op rudymentair.nl | Veranderd? |
|---|---|---|---|
| Economie als gesloten systeem | Sterk uitgewerkt (Young, McCloskey) | Herhaald bij geld, wonen, pensioen | ❌ |
| Modellen vormen gedrag | Black-Scholes, CBS, CPB | Digitale euro, woningmarkt | ❌ |
| Ideologie onder wetenschap | Chicago-school | Banken, neoliberalisme, beleid | ❌ |
| Onevenwichtigheid genegeerd | Stiglitz, disequilibrium | Bitcoin, pensioenen, woningmarkt | ❌ |
| Wetenschap ≠ schuldige | Gebruiker is probleem | Burgers, media, politiek | ❌ |
| Moraal zonder systeem = leeg | Kritiek op Sedláček | Kritiek op oa Bregman | ❌ |
| Carrièrelogica economen | Hamminga, Young | Breder naar elites | ❌ |
Conclusie:
Je kernanalyse is opvallend stabiel gebleven. Niet omdat je stilstond, maar omdat het systeem dat je beschrijft dat óók heeft gedaan.
