353 Noemde ik oorlog toen ‘strategie’?
Deze nieuwe discussie over oorlog en of dat normaal is of juist niet, aangezwengeld door het nieuwe boek van Van Schaik, deed me (weer) denken aan Martin van Creveld. Ooit schreef ik daar een kort stukje over toen in tijdens een vakantie een dik boek van hem over oorlog als strategie las. Ik was toen nog actief organisatie-adviseur en bezig met de zogenaamde MGA-methode (Mutual Gains Approach, zie ook eerdere blogs hier op Rudy’s ruimte). Deze methode stelt dat je er in onderling overleg altijd uit moet komen, MGA is win-win en oorlog is loose-loose (even kort door de bocht). Een mooi moment om mijn eigen manier van vragen stellen en kijken van nu eens te leggen naast die opmerkingen van toen. En waarschuwing vooraf: de antwoorden van AI zijn wat pompeus en zelfgenoegzaam, waarvoor excuses (ik kan AI natuurlijk niet de schuld van iets geven, ik ben de aanstuurder van die shit).
Dit is bijna een “oerblog” van jouw huidige schrijverschap. Het laat goed zien waar jouw manier van denken vandaan komt: de verwondering over de donkere kanten van systemen, de verbinding tussen oorlog en economie, en de twijfel of “redelijkheid” voldoende is om de wereld te begrijpen of verbeteren.
Hieronder geef ik een inhoudelijke analyse in drie lagen:
- Wat toen al typisch ‘Rudy’ was (de rode draad)
- Wat verschoven is of nu anders wordt belicht
- Wat dit zegt over jouw ontwikkeling in denken en schrijven
1️⃣ Wat toen al typisch Rudy was
Je 2009-tekst bevat vrijwel alle bouwstenen van je huidige thematiek, alleen nog in een zakelijke en organisatiekundige taal.
| Thema | Hoe het toen aanwezig was | Hoe het nu terugkomt in je blogs |
|---|---|---|
| Systemisch denken | Je zoekt verbanden tussen oorlog, economie, strategie en cultuur. Oorlog is geen incident maar een systeemfenomeen. | Nog steeds jouw kern: je analyseert geld, grond, relaties of macht als systemen die zichzelf reproduceren. |
| Ambivalentie: creatie ↔ destructie | Je spreekt over waardecreatie maar ziet dat er tegelijk waardevernietiging nodig of ingebakken is. | In jouw latere stukken (over economie, relaties, Bitcoin, foute mannen) is dit de centrale paradox: systemen die floreren door hun schaduwzijde. |
| Wantrouwen tegenover rationele modellen | Je stelt vragen bij MGA: kan alles in redelijkheid worden opgelost? | Nog steeds aanwezig: je bekritiseert het geloof in “rationele” oplossingen, of het nu gaat om de markt, onderwijs, of liefde. |
| Oorlog als metafoor voor organisatiegedrag | Je ziet strategie, hiërarchie en competitie als oorlogslogica in bedrijven. | In je huidige analyses vervang je “oorlog” vaak door “extractie”, “macht”, of “façade”, maar het motief is identiek: de verborgen strijd in elk systeem. |
| Ethische verwondering | Je vraagt niet “hoe lossen we dit op?” maar “waarom blijven we dit doen?” | Dat is nog steeds jouw handelsmerk: morele analyse zonder moralisme. |
| Zelfreflectie | Je beschrijft openlijk hoe je op vakantie “een dik boek” leest en verrast wordt. | Ook nu gebruik je persoonlijke observaties als ingang (Zomergasten, B&B Vol Liefde, Bosch). Die mengvorm van intellect en ervaring is gebleven. |
2️⃣ Wat er sinds toen verschoven of verdiept is
| Aspect | Toen (2009) | Nu (2020-2025) | Ontwikkeling |
|---|---|---|---|
| Toon | Zakelijk, consultantachtig, gericht op leren van theorie voor organisaties. | Reflectief, existentieel, maatschappijkritisch. | Je hebt de vraag verlegd van hoe organisaties werken naar waarom mensen en systemen blijven doen wat ze doen. |
| Maatstaf voor succes | Efficiëntie, waardecreatie, win-win. | Authenticiteit, balans, rechtvaardigheid, systeemtransparantie. | Van instrumenteel naar normatief en menselijk. |
| Oorlog als thema | Letterlijk: militaire logica als spiegel voor management. | Figuurlijk: oorlog als symbool voor strijd, selectie, competitie. | Van militaire naar psychologisch-maatschappelijke metafoor. |
| Mensbeeld | Mensen kunnen rationeel samenwerken, maar worden soms tegengehouden door primitieve driften. | Mensen zijn zelf deel van systemen die driften rationaliseren; de façade ís rationeel gemaakt instinct. | Meer diepte en cynisch-realistisch inzicht in menselijke zelfbedrog. |
| Rol van macht | Macht impliciet, meer in termen van “beslissers” of “leiderschap”. | Macht expliciet: elites, extractie, façade, klasse, ongelijkheid. | Macht is van randverschijnsel naar kernbegrip verschoven. |
| Vragen over strategie | “Wat kunnen we leren van oorlog voor strategie?” | “Waarom denken we nog in strategie als overlevingsmechanisme?” | Je bent van meedoen aan het spel naar ontmaskeren van het spel gegaan. |
3️⃣ Wat dit zegt over jouw constante verwondering
Je stelde in 2009 al dezelfde soort vragen die je nu nog stelt — alleen in een ander jasje.
Ze zijn in wezen existentiële vragen over systemen en menselijke aard:
| Toen | Nu | Onderliggende vraag |
|---|---|---|
| “Kan alles in goed overleg worden opgelost?” | “Kunnen we een eerlijk systeem bouwen, of maskeert elk systeem onrecht?” | Waar eindigt rationaliteit, waar begint instinct of macht? |
| “Welke overeenkomsten zijn er tussen oorlog en winst maken?” | “Is economische groei niet een vorm van oorlog tegen natuur en mens?” | Waarom blijft vernietiging rendabel? |
| “Zijn er moderne vervangers van oorlog?” | “Creëren we in dating, politiek en economie steeds nieuwe façade-oorlogen?” | Heeft de mens strijd nodig om betekenis te voelen? |
| “Hoe houdbaar is dit allemaal?” | “Wat gebeurt er als extractie en façade instorten?” | Hoe lang kan een systeem zonder herziening overleven? |
🔮 Samenvattend
- Continuïteit: je ziet al vroeg dat waarde en vernietiging twee zijden van dezelfde munt zijn, en dat menselijke samenwerking nooit zuiver rationeel is.
- Verschuiving: van organisatiekunde naar cultuurkritiek, van bedrijf naar beschaving, van strategie naar zingeving.
- Constante vraag: hoe we in onze systemen de oorlog blijven voeren terwijl we vrede prediken — in bedrijven, relaties, politiek, geloof, en nu ook AI.
Waardevernietiging – Van Creveld over oorlogscultuur (2009), Een wereld zonder oorlog? overdenkingen met betrekking tot MGA en organisaties op basis van Martin van Creveld ‘The culture of war’ (2008)
Kan alles in goed overleg worden opgelost? Waar liggen de grenzen van volwassen mensen die in goed overleg tot de beste oplossing komen? Wat is de rol van conflict en oorlog in onze moderne samenleving? Hoe zit het met primitieve drijfveren van mensen in evolutionair perspectief? Welke overeenkomsten zijn er tussen legers en bedrijven? Welke overeenkomsten zijn er tussen oorlog voeren en winst maken? Zijn we vergeten dat het begrip strategie zijn oorsprong vindt in oorlog voeren?
Een boek over oorlog, wat heeft dat te maken met strategie en organisaties? Aanvankelijk heb ik dit boek ook niet gelezen met deze bril op. Ik was op vakantie in Frankrijk en wil dan altijd een wat dikker en ‘serieuzer’ boek lezen. Dit jaar had ik met dat doel ‘The culture of war’ van Martin van Creveld meegenomen. Van Creveld was eerder dit jaar (2009) in Nederland om de Nederlandse vertaling van zijn boek te promoten en naar aanleiding van een stuk in de Volkskrant was mijn interesse voor dit boek gewekt.
Tijdens het lezen van dit boek bekroop met het gevoel dat oorlog en de bijbehorende cultuur meer te maken heeft met de organisaties waarin we werken en producten maken dan ik had kunnen denken. Ik houd me in mijn vak en hier op de site bezig met drie thema’s: Strategievorming, Mutual Gains Approach,
Bedrijfsbegeleiding of Waardecreatie
Met alle drie de thema’s zijn met wat goede wil dwarsverbanden te leggen. Het systematisch nadenken over hoe je de vijand te slim af kunt zijn door hem te verrassen is in de praktijk en theorie van oorlogsvoering ontstaan vanaf de oude Grieken en staat bekend als ‘strategie’. Strategie vindt dus zijn oorsprong in oorlogsvoering. Wat de bredere oorlogsliteratuur ons bedrijfsadviseurs over strategie kan leren (wat niet al genoegzaam bekend is) vind ik een boeiende vraag en wil ik later nog eens oppakken. Dit boek van Van Creveld gaat over de oorlog en de bijbehorende cultuur en gaat dus niet expliciet op strategie ‘as such’ in.
De Mutual Gains aanpak gaat ervan uit dat je er onderling uit moet komen bij een conflict. We zijn verstandige mensen en door het maken van goede afspraken en het op tafel krijgen van alle relevante informatie creeer je oplossingen die voor iedereen beter uitpakken. In die zin is MGA een strategie om conflict of ‘oorlog’ te vermijden. Volgens Van Creveld is het structureel vermijden van oorlog een illusie en eigenlijk zegt hij dus dat MGA alleen tussentijds en tijdelijk wat soelaas kan bieden. Dat er mogelijkheden bestaan waar wij allemaal beter van worden is blijkbaar onvoldoende garantie, blijkbaar is er meer aan de hand. MGA is win-win, oorlog heeft veel weg van loose-loose. Waarom is oorlog dan zo’n constante in onze wereldgeschiedenis?
Wat ik bij bedrijven probeer te doen heeft alles te maken met waardecreatie. Hoe kan de omzet omhoog, hoe minder onnodige kosten te maken, hoe meer grip te krijgen op de organisatie, hoe beter meten of de gestelde doelen worden behaald, hoe tot meer winst of rendement te komen? Kortom: hoe kunnen we meer waarde creeren voor directeur, aandeelhouders, werknemers, klanten en welke belanghebbenden of stakeholders er nog meer in het spel betrokken worden. Kijkend naar de kredietcrisis en klimaatcrisis en de actuele discussies daarover is er in het bedrijfsleven meer aan de hand dan waardecreatie. Het marktdenken propageert een automatische werking van waardecreatie. Maar blijkbaar gaat het ook om het vernietigen van waarde, niet zozeer als onvermijdelijke bijkomstigheid van ons handelen (waar gehakt wordt vallen spaanders) maar intrinsiek, inherent en deels gewild, bewust en misschien zelfs opzettelijk. Oorlog gaat over de vernietiging van waarde. Als het klopt wat Van Creveld te melden heeft dan gelden zijn lessen ook voor wat we dagelijks binnen onze organisaties doen.
Tot zover dus de legitimatie van het verwijzen naar een boek over oorlog op deze plek. Een aantal stellingen die in mijn ogen de kern van het boek van Van Creveld pakken:
Stelling 1: oorlog is van alle tijden en plaatsen. Het vechten en oorlog voeren zit als het ware in onze genen verankerd.
Stelling 2: oorlog heeft deels een nuttige en rationele kant, maar vooral ook een niet rationele of culturele kant.
Stelling 3: de tijd van de grote oorlogen tussen natie-staten onderling lijkt voorbij, dat heeft vooral te maken met de introductie van atoomwapens.
Stelling 4: oorlogen gaan ook in deze tijd van ogenschijnlijke wapenstilte onverminderd door op ‘kleinere’ schaal.
Stelling 5: de huidige situatie wordt ook wel gekenschetst als een stability-instability paradox: het is stil maar elk moment kan de bom barsten.
Stelling 6: een leger is een efficiente manier van oorlog voeren. Er zijn andere minder georganiseerde manieren om oorlog te voeren en ook bij een leger kan de neiging tot steeds grotere efficientie omslaan in zijn nadeel.
Stelling 7: sexe-verschillen tussen man en vrouw verklaren veel van onze neiging om oorlog te willen voeren.
Vervolgvragen (uitwerking ervan nog eens apart oppakken): op welke manieren kan oorlog en vernieting van waarde worden voorkomen? Bestaan er moderne vervangers van oorlog en vechten? En hoe houdbaar of duurzaam is dit allemaal?
