Rudy's ruimte

Eerder ben ik in deze series blogs aan de gang geweest met het destilleren van een visie van een aantal denkers. Zo heb ik @kanttekeningen en De Bicker genomen als referentie om zo hun manier van redeneringen of kijken bij de hand te hebben. Als je dat dan hebt (die manier van kijken), dan kun je ook nieuwe vragen voorleggen volgens dit afgeleide model. Wat een model, dat is eigenlijk wat het is, een manier van denken, die je min of meer expliciet hebt gemaakt (via AI in dit geval).

Zo zie ik ook de rol van een eenvoudig economisch model. Je pakt als het ware de kern van een redenering door je te focussen op een deel van de werkelijkheid. Zo hoop je beter in te zien waar de crux van een redenering zit, zo kun je stap voor stap ontleden hoe een conclusie tot stand komt, waar een eventuele onverwachte redeneerfout zit. Een model is dus niet primair bedoeld om te voorspellen in de zin van ‘de toekomst laten zien’. Wel ben je zo beter voorbereid op een toekomst die niet vast staat, je kunt in onderling overleg beter maatregelen of beslissingen nemen, juist met het oog op die toekomst (die zich niet laat voorspellen).

Wat ik in de komende serie blogs wil doen is deze manier van ‘model-vorming’ toepassen op een boek van Bas Haring ‘Plastic Panda’s’. Waarom Haring? Omdat Haring een bepaalde herkenbare manier van redeneren heeft. Het is een soort ‘de lezer op het verkeerde been zetten’ en een ‘ik ga juist het omgekeerde laten zien van wat jij denkt’ en een ‘nou, het zou wel eens helemaal anders kunnen zitten’ manier van redeneren. Haring doet dat vaak met een aantal vaker terugkomende ’trucs’ of maniertjes. Ik heb die eerder uit dat boek proberen te halen maar dat vond ik niet goed genoeg gelukt. Nu met de mogelijkheden van AI kan ik dat nog een keer opnieuw doen.

Plastic Pandaas is ook interessant omdat het gaat over duurzaamheids-denken. Het gaat over de verwondering dat de Panda, een zo schattig dier, op het punt staat uit te sterven, en dat vindt iedereen erg. En daardoor denken mensen niet meer logisch. Haring laat zien met zijn boek en manier van denken dat er hele andere vaak onverwachte dingen in je hoofd gebeuren die niet logisch meer zijn. Je kunt tot hele andere uitkomsten komen als je anders denkt en kijkt.

Ik wil het volgende doen:

• nogmaals uitleggen wat een model is (deze blog, zie hier onder)
• de kern van Plastic Pandaas (het boek) weergeven als referentieboek
• de manier van redeneringen uit dat boek beetpakken (het model van Haring, zeg maar)
• met dat model een vraag aan Haring voorleggen, bijvoorbeeld: hoe zou Haring met dit denken tegen de huidige wooncrisis aankijken?

Nu dus naar de kern van een (economisch) model. Ik verwijs naar eerdere blogs uit 2015 waarin ik probeer te illustreren hoe winst werkt in een klein modelletje: hier deel 1 en hier deel 2.

📦 Wat is een economisch model? (zoals uitgelegd in de winstblogs)

🔍 1. Wat is een model eigenlijk?

Een economisch model is een vereenvoudigde voorstelling van de werkelijkheid, opgebouwd uit aannames, definities en rekenregels.
Het doel is niet om exact te voorspellen, maar om beter te begrijpen hoe iets werkt.

➤ Denk aan een LEGO-model: het is niet het echte gebouw, maar het laat je wel zien hoe het in elkaar zit.

🧱 2. Uit welke bouwstenen bestaat het model?

De blogs maken onderscheid tussen:

• Exogenen = dingen die van buiten komen (gegeven aannames, zoals het uurtarief of de rentestand)
• Definitievergelijkingen = boekhoudkundige waarheden (bijv. winst = opbrengst – kosten)
• Endogenen = variabelen die je berekent op basis van het model (zoals hoeveel winst je maakt)
• Gedragsregels = regels over hoe mensen zich aanpassen (de ondernemer past zijn gedrag aan op basis van eerdere winst of verlies)

⚙️ 3. Wat laat het model zien?

In dit specifieke model:

• De ondernemer heeft 40 uur per week
• Tijd kan naar acquisitie (klanten binnenhalen) of productie (uitvoeren)
• Meer acquisitie = meer werk, maar minder tijd om dat werk uit te voeren
• Te veel opdrachten → boetes (ontevreden klanten)
• Te weinig opdrachten → loze tijd = minder inkomen
• De ondernemer leert door ervaring: bij winst doet hij volgende periode meer acquisitie, bij verlies minder

➤ Het model laat zien dat er een optimaal evenwicht is tussen acquireren en uitvoeren. Niet alles tegelijk willen.

🧠 4. Waarom is dit nuttig?

Een model:

• Dwingt je om je aannames expliciet te maken
• Laat zien hoe keuzes doorwerken in het systeem
• Helpt je te ontdekken waar de crux zit
• Laat je zien waar je redenering wringt

➤ Als je ergens een conclusie niet vertrouwt, kun je terugzoeken: op welke aanname is dit gebaseerd?

🔄 5. Wat leer je ervan?

Het model laat zien dat:

• Winst maken niet zomaar lukt, zelfs niet als je hard werkt
• Gedrag (zoals acquisitie) gevolgen heeft, maar vaak met vertraging
• Overdrijven in één richting (alleen maar verkopen, of alleen maar uitvoeren) leidt tot problemen
• Een model helpt je te denken in dynamiek en feedback-lussen

➤ Net als bij het weerbericht: het gaat niet om de precieze voorspelling, maar om het begrijpen van het systeem.

📌 Tot slot: waarom dit model past bij Haring-denken

• Je begint met een vanzelfsprekend idee: “Meer werken = meer winst”
• Het model ondermijnt dat idee met een simpele redenering
• Het laat zien dat de werkelijkheid rommeliger is dan je denkt
• Het leert je twijfelen, spelen en herijken
• En het nodigt uit om te vragen: “Wat heb ik misschien over het hoofd gezien?”